بررسی رابطه فرهنگ سازمانی و مدیریت دانش در کتابخانه‌های دانشگاهی (نمونه پژوهش: دانشگاه شهید چمران اهواز)

Abstract

این پژوهش با هدف بررسی رابطه فرهنگ سازمانی و مدیریت دانش در کتابخانه‌های دانشگاه شهید چمران اهواز انجام شد. این پژوهش، کاربردی، و از نوع تحقیقات آمیخته همزمان است. در بخش کیفی این پژوهش از رویکرد پدیدارشناسی جیورجی تبعیت شده است. برای گردآوری اطلاعات کیفی از مصاحبه‌های اکتشافی نیمه ساختاریافته استفاده شده که به ­صورت رو در رو انجام شده است. نمونه آماری در این بخش به ­شیوه نمونه­ گیری هدفمند از نوع موارد خاص استفاده شده است و نمونه­ گیری تا اشباع نظری ادامه یافت و با 15 نفر از مدیران و کارکنان کتابخانه­ های دانشگاه شهید چمران اهواز مصاحبه انجام شده است. از یادداشت‌برداری و ضبط‌ صوت نیز برای ثبت اطلاعات مبتنی بر پروتکل مصاحبه طراحی شده توسط محققان استفاده شده است. برای بررسی اعتبار سازه ابزار از روش سه سویه‌سازی داده‌ها استفاده شده است. اعتبار درونی بر پایه انتخاب نمونه‌ای هدفمند و براساس تشریح انبوه و غنی داده‌ها یا پرمایگی اطلاعات و طولانی کردن فرایند مصاحبه‌ها برای فهم عمیق موضوع، بررسی شده است. برای دقت و استحکام داده‌ها، مقبولیت، امکان انتقال و اعتماد داده‌ها، مورد بررسی قرار گرفت. داده‌های کیفی به روش استقرایی تجزیه و تحلیل شده است.<br /> بخش کمی این پژوهش، توصیفی ـ ­همبستگی است. جامعه آماری شامل تمام مدیران و کارکنان کتابخانه­ های دانشگاه شهید چمران اهواز به تعداد 47 نفر است که به­ دلیل محدود بودن جامعه، همه این افراد به ­عنوان نمونه آماری انتخاب شدند. در این بخش اطلاعات مورد نیاز از طریق دو پرسشنامه استاندارد فرهنگ سازمانی (کامرون و کوئین، 1996) و پرسشنامه مدیریت دانش (لاوسون، 2003) جمع‌آوری شد. روایی ظاهری و محتوایی پرسشنامه ­ها توسط پنج نفر از استادان رشته علم و اطلاعات شناسی با سابقه بیش از پنج سال سنجیده و مناسب ارزیابی شده است. برای سنجش پایایی از آلفای کرونباخ استفاده شده که به­ترتیب 92/0 برای پرسشنامه فرهنگ و 72/0 برای پرسشنامه مدیریت دانش به‌دست آمده است. با توجه به عادی­ بودن داده‌ها برای بررسی معنی‌داری رابطه‌ها از ضریب همبستگی پیرسون استفاده شد و داده‌ها با استفاده از نسخه 24 نرم‌افزار spss تجزیه و تحلیل شده است. یافته‌ها نشان داد فرهنگ حاکم بر کتابخانه‌ها فرهنگ سلسله مراتبی است؛ بین این نوع فرهنگ با مدیریت دانش رابطه معنا‌داری وجود ندارد؛ اما بین فرهنگ قبیله‌ای یا گروهی، فرهنگ بازاری و فرهنگ وضعیت سالار با مدیریت دانش رابطه معناداری هست. هم­چنین، نتایج همبستگی نشان داد که فرهنگ سازمانی گروهی بیشترین همبستگی را با مدیریت دانش دارد. پیشنهاد می‌شود بستر لازم برای تغییر فرهنگ سلسله مراتبی حاکم بر کتابخانه‌های مورد مطالعه به فرهنگ گروهی ایجاد شود تا پیاده‌سازی مدیریت دانش در این کتابخانه‌ها با موفقیت بیشتری همراه باشد.<br /> بخش کمی این پژوهش از نوع تحقیقات توصیفی ـ همبستگی می‌باشد. جامعه آماری شامل کلیه مدیران و کارکنان کتابخانه های دانشگاه شهید چمران اهواز به تعداد 47 نفر است که به دلیل محدود بودن جامعه همه این افراد به عنوان نمونه آماری انتخاب شدند. در این بخش اطلاعات مورد نیاز از طریق دو پرسشنامه استاندارد فرهنگ سازمانی (کامرون و کوئین ، 1996) و پرسشنامه مدیریت دانش (لاوسون ، 2003) جمع‌آوری گردید. روایی ظاهری و محتوایی پرسشنامه ها توسط 5 نفر از اساتید رشته علم و اطلاعات شناسی با سابقه بالای 5 سال سنجیده و مناسب ارزیابی شده است و برای سنجش پایایی از آلفای کرونباخ استفاده شده است که به ترتیب 92/0 برای پرسشنامه فرهنگ و 72/0 برای پرسشنامه مدیریت دانش به‌دست آمده است. با توجه به نرمال بودن داده‌ها، برای بررسی معنی‌داری رابطه‌ها از ضریب همبستگی پیرسون استفاده شد و داده‌ها با استفاده از نسخه 24 نرم‌افزار spss تجزیه و تحلیل شده است. یافته‌ها نشان داد فرهنگ حاکم بر کتابخانه‌ها فرهنگ سلسله مراتبی است، بین این نوع فرهنگ با مدیریت دانش رابطه معنا‌دار وجود ندارد، اما بین ( فرهنگ قبیله‌ای یا گروهی، فرهنگ بازاری و فرهنگ وضعیت سالار) با مدیریت دانش رابطه معنادار است. همچنین، نتایج همبستگی نشان داد که فرهنگ سازمانی گروهی بیشترین همبستگی را با مدیریت دانش دارد. پیشنهاد می‌شود بستر لازم برای تغییر فرهنگ سلسله مراتبی حاکم بر کتابخانه‌های مورد مطالعه به فرهنگ گروهی ایجاد شود تا پیاده‌سازی مدیریت دانش در این کتابخانه‌ها با موفقیت بیشتری همراه باشد.