بررسی تطبیقی- ترامتنی تأثیر کتاب‌نگاره‌های مکتب هرات بر اورهان پاموک با تأکید بر داستان خسرو و شیرین نظامی و رمان نام من سرخ

Abstract

پژوهش‌های نوین تطبیقی با به‌کارگیری روش‌های نقد بینامتنی به دنبال کشف روابط متون با یکدیگرند. ژرار ژنت، در الگوی ترامتنیت، از مناسبات میان متون سخن می‌گوید. به تعبیر وی، ترامتنیت هرآن چیزی است که یک متن را در ارتباط با متون دیگر قرار می‌دهد. در نگارگری ایرانی، متون تصویری غالباً الهام از متون کلامی خلق می‌شوند. مکتب هرات از برجسته‌ترین مکاتب نگارگری ایران است که هم‎‌نشینی کلام و تصویر در کتاب‌نگاره‌های آن بسیاری از هنرمندان جهان را تحت تاثیر قرار داده است. نزدیک به شش قرن پس از خلق این آثار، در ادبیات معاصر ترکیه، اورهان پاموک، در رمان نام من سرخ به خلق روایتی درباره‌ی نگارگری می‌پردازد. اهمیت نگاره‌های مکتب هرات در این رمان به‌گونه‌ایست که گویا بخشی از داستان در زمینۀ این نگاره‌ها رخ می‌دهد. این پژوهش با بهره‌گیری از نظریهۀ ترامتنیت ژنت به بررسی چگونگی بازتاب کتاب‌نگاره‌های مکتب هرات در رمان پاموک پرداخته است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد، رمان نام من سرخ نتیجۀ تراگونگیِ خلاقانۀ کتاب‌نگاره‌های مکتب هرات است و بیش‌متنی بر این آثار قلمداد می‌شود.