مطبوعات تاجیک در سمرقند

Abstract

این مقاله برآن است تا به معرفی بنیان‌گذاران مطبوعات تاجیک بپردازد و از نحوۀ پیدایش و محتوای مطبوعات، روزنامه‌ها و هفته‌نامه‌ها شرح مفیدی به‌دست دهد. محمودخواجه بهبودی از شخصیت‌های معروف زمان بود که از سال 1900م بارها به ممالک مختلف شرق سفر کرد و از مطبوعات رسمی و خصوصی ترکستان، مطبوعات تاتاری و آذربایجانی روسیه استفاده کرد و مقاله‌های زیادی به‌طبع رساند. وی سه ماه بعد از بسته شدن روزنامۀ <em>بخارای شریف</em> در ماه آوریل سال 1913م، روزنامۀ سه‌زبانۀ <em>سمرقند</em> را تأسیس کرد که در مدت کوتاه فعالیت خود، دربارة وضع تعلیم در سمرقند و بخارا و دیگر شهرهای آسیای میانه، افغانستان و ممالک دیگر جهان خبرها و مقاله‌ها به‌طبع می‌رساند و مردم را به علم‌آموزی هدایت می‌کرد. پس از آن، بهبودی نخستین مجلۀ آسیای میانه به‌نام <em>آینه</em> را به دو زبان فارسی و ترکی تأسیس کرد. به‌دنبال بهبودی سیدرضا علیزاده موفق به نشر نخستین هفته‌نامۀ فارسی‌زبان به‌نام <em>شعلۀ انقلاب</em> شد. در زمانی که تقسیمات حدود ملی آسیای میانه شروع شده بود، استاد عینی و هم‌صفانش با تأسیس روزنامۀ <em>آواز تاجیک</em> مردم را به مبارزه و تلاش دعوت کردند. این روزنامه به مکتب بزرگ تجربه و مهارت روزنامه‌نگاران و روزنامه‌نگاری تاجیک تبدیل شد و زمینۀ مساعدی را برای به‌وجود آمدن روزنامه‌‌ها و مجله‌های نوی تاجیکی مثل مجلۀ <em>دانش و بینش</em> و دیگر مجله‌‌ها فراهم کرد که در این مقاله به آن‌ها اشاره شده است. نگارنده در پایان چنین نتیجه گرفته است که سمرقند در تشکیل مطبوعات ادواری و نشریات نوی تاجیکی نقش مهمی ایفا کرده و دست‌پروران این مکتب بزرگ با سروری استاد صدرالدین عینی در بنیاد دولت نوتأسیس تاجیکان و به مرکز علم و فرهنگ تبدیل شدن آن خدمت چشم‌رسی کرده‌اند که در تاریخ نوین تاجیکان ثبت شده است.