ادیبان و سخنوران خجند

Abstract

تا سال‌های اخیر، تحقیق و پژوهش در ادبیات خجند و نمایندگان برجستۀ آن غالباً به‌طور مستقل انجام می‌شد و از سوی دیگر، بیشتر این پژوهش‌ها محدود به زندگی و آثار تنی چند از آن‌ها مثل کمال خجندی، کارنامه‌های ادبی آل خجند و سلسله‌شعرای قرن نوزدهم میلادی بود و ازهمین‌رو نمی‌توانست نیازهای خوانندۀ تاجیک را درزمینۀ شعرای حوزۀ خجند برطرف کند. خوشبختانه، تألیف <em>تذکرۀ شعرای خجند </em>به همت پرفسور عبدالمنان نصرالدین توانست این خلأ را تاحدودی پر کند. در این تذکره، مؤلف طبق شیوه‌های خاص تذکره‌نویسی نخست شرح‌حال سخنوران و بعد نمونه‌های اشعار آن‌ها را ذکر کرده است. از مهم‌ترین ارزش‌های علمی این تذکره این است که مطالبی که دربارۀ نمایندگان ادبیات این حوزه در منابع اصلی و تاریخی آمده است، با روش تحلیل و بررسی‌های علمی نقل می‌شود. شیوۀ نقد و بررسی که از ویژگی‌های مهم تذکره‌نگاری است، در روش کار عبدالمنان نیز ادامه یافته است. گاهی نیز نقد و نظر تذکره‌نویسان دیگر بر سبیل سند آورده شده که این امر نیز بر تقویت جنبه‌های انتقادی تذکره نقش مؤثر داشته است. برخلاف بیشتر تذکره‌ها که براساس حروف الفبا تدوین شده‌اند، مؤلف این تذکره معیار تاریخی را اولویت داده و شعرا را برمبنای زمان زندگی دسته‌بندی کرده است. توجه به آثار مرجع مورد استفاده در تألیف این تذکره نشان می‌دهد که مؤلف برای تدوین آن مطالعات گسترده انجام داده است. وی در کنار آمیزش تذکره‌ها، آثار تاریخی و پژوهشی توانسته است از مواد بیش از بیست نسخۀ خطی و چاپی بیاض شعرا استفاده کند که این موضوع نیز به‌نوبۀ خود از مزیت‌های بزرگ این تذکره است.