شیخ ‌مصلح‌الدین بدیع‌الدین نوری

Abstract

شیخ مصلح‌الدین بدیع‌الدین نوری (۵۲۵-۶۱۹ق) از علمای صوفی و شاعر و متفکر برجستۀ منطقۀ خجند است. در منابع تاریخی، روایت‌های گوناگونی راجع به شخصیت برجستۀ این شاعر عارف ذکر شده که در این مقاله به یکی از این روایات اشاره شده است. هرچند امروز این روایت را با اندک تغییرات در بسیاری از تذکره‌ها می‌توان مشاهده کرد، صحیح بودن آن برای هیچ‌کس معلوم نیست. اما در عمق این روایت حقیقتی انکارناپذیر محفوظ است و آن این است که مصلح‌الدین از فضل و کرم الهی در سن پایین بهره‌ور بوده است. درخصوص منسوب بودن شیخ‌مصلح‌الدین به تصوف و نیز شاعر بودن یا نبودن او نظرهای گوناگونی وجود دارد که در این مقاله به برخی از آن‌ها اشاره شده است. کتاب <em>خجند‌نامۀ</em> عارف‌خان یحیی‌زاد و مقالۀ «بازیافت پرقیمت» نوشتۀ استاد رحیم جلیل از مهم‌ترین منابعی هستند که ضمن اشاره به شخصیت عرفانی شیخ‌مصلح‌الدین، اشعاری را به او نسبت داده‌اند. استاد صدرالدین عینی نیز در کتاب خود، <em>نمونه‌های ادبیات تاجیک</em>، در شمار ۱۱۲ نفر بهترین شاعران و ادیبان تاجیک سدۀ ۱۰-۱۲م شیخ‌مصلح‌الدین را ذکر کرده و در آن از آثار این شاعر عارف یک رباعی آورده است. معلومات ذکرشده در این منابع حاکی از آن است شیخ‌مصلح‌الدین از شاعران متصوف منطقۀ خجند بوده و مقبره‌اش نیز تقریباً هشتصد سال پیش در یکی از قبرستان‌های بزرگ این شهر بنا شده است.