بررسی جایگاه ایران در تجارت بین‌المللی: یک رهیافت شبکه

Abstract

در دهة گذشته، بسیاری از مطالعات کاربردی مشترک در زمینة سیستم‏های اقتصادی- اجتماعی با استفاده از تحلیل‏های شبکه‏ای انجام یافته است. در این گونه مطالعات، ارتباطات تجاری را می‏توان شبکه‌ای تلقی کرد که کشورها رئوس آن‌اند و رابطه‏های تجاری بین کشورها نقش یال‏های این رئوس را بازی می‏کنند. در مطالعة حاضر سعی شده است ساختار شبکة جهانی صادرات و واردات کالا برای 104 کشور در هر یک از سال‏های 2000، 2005، 2010 و 2011 بررسی و با استفاده از مفاهیم شبکه‏ها، توپولوژی و ویژگی این شبکه‏ها محاسبه شود. سپس، شاخص‏های شبکه برای ایران، به عنوان عضوی از آن‌ها، محاسبه شود و سپس با کشورهای مهم مقایسه شود. با توجه به نتایج به‌دست‌آمده، کلیة شبکه‏های تشکیل‌شده در همة سال‏ها دارای توزیع پاور و ضریب خوشه‏بندی بالا بوده‌اند. نتایج مطالعات قبلی پیچیده‌بودن شبکة جهانی تجارت را تأیید می‏کند. همچنین، نتایجِ شاخص مرکزیت میانی نشان می‏دهد که ایران در همة سال‏های مطالعه‌شده کشوری تأثیرگذار در شبکة تجارت نبوده است و برخلاف کشورهای مهم در این شبکه با کشورهایی رابطة تجاری داشته‏ است که خود کمتر با دیگر کشورهای شبکه رابطة اندک تجاری داشته‌اند.