بررسی تاریخ نگاری ایدئولوژیک و مؤلفه های رئالیسم سوسیالیستی در مجموعه "از رنجی که می بریم" (با رویکرد سبک شناسی انتقادی) مطالعه موردی: دره ی خزان زده و زیرابی ها

Abstract

سبک‌شناسی انتقادی با تحلیل لایه‌های مختلف متن، در پی شناسایی مفاهیم پنهان در زیر سطح زبان و کشف ایدئولوژی حاکم بر آن است.‌‌ متون ادبی سوسیالیستی به تأسی از ادبیات سوسیالیستی شوروی و توسط حزب توده که نماینده‌ی مارکسیسم در ایران و یکی از مهمترین جریان‌های سیاسی در ایران سال های 1320 -1332 بود، در ادبیات داستانی ایران رواج یافت. این حزب به عنوان حامی ادبیات چپ، اکثر قریب به اتفاق نویسندگان و روشنفکران جامعه را جذب کرد و سبک نوشتاری آن‌ها را مطابق با بیانیه‌ی خویش تعیین نمود. آل احمد نیز یکی از نویسندگانی است که به حزب گرایش یافت و مدتی به عضویت آن درآمد. وی مجموعه‌ی «از رنجی که می‌بریم» را در دوران حضورش در حزب توده نگاشت. در این پژوهش دو قطعه‌ی ابتدایی و به هم پیوسته‌ی این مجموعه به نام‌های «دره‌ی خزان‌زده» و «زیرابی‌ها» در چارچوب الگوی سبک‌شناسی انتقادی، مورد تجزیه و تحلیل قرار می‌گیر‌د. پژوهش پیش رو در پی تبیین موضع نویسنده و چگونگی و میزان انعکاس آموزه‌های سوسیالیستی در متن ای دو روایت است. تعیین ژانر نیز از کارکردهای سبک‌شناسی انتقادی است که به عنوان یکی دیگر از اهداف این پژوهش مد نظر قرار دارد. نتیجه‌، حاکی از آن است که عملکرد نویسنده در بازتاب واقعه‌ای تاریخی، از نوع تاریخ‌نگاری ایدئولوژیک و روایت «دره‌ی خزان زده» روایتی در چارچوب الگوی سوسیالیستی است اما روایت «زیرابی‌ها» فاقد آموزه‌های سوسیالیستی است و آن را می-توان روایتی پسااستعماری با درونمایه‌ی تبعید و مهاجرت دانست. ژانر روایت‌ها نیز با توجه به بن‌مایه‌ی تاریخی آن‌ها ناداستان است.