از عرفان اسلامی تا سوررئالیسم غرب (رویکردی نقادانه بهوجوهاشتراک عرفان و سوررئالیسم)

Abstract

سوررئالیسم نوعی واکنش انسان معاصر از گم‌شدگی هویت انسانی دوره‌ی مدرن بود. گریز از حقایق تلخی که تمدن علم‌مدار و عقل‌گرایی مدرن به انسان عصر جدید عرضه کرد.اما عرفان اسلامی‌ یک بازتعریف و تغییر بنیادی و معرفتی از جهان هستی بر پایه‌ی دین است که مستلزم نگاه شناختی به کمک معرفت و شهود در تشخیص اجزای اصل و فرع دین بر مبنای اتصال به عالم حقیقت است. بنابراین بین نگاه عاشقانه-شهودی عارف با نگاه مادی‌گرای سوررئالیست از اساس تفاوت وجود دارد. این پژوهش در نقد و بررسی دیدگاه‌هایی که مقوله‌ی عرفان اسلامی- ایرانی را با مؤلفه‌های مکتب سوررئالیسم غربی مورد واکاوی قرار می‌دهند و یا سعی در یافتن نشانه‌های مشترک بین آن دو دارند، به نگارش در آمده است. در سال‌های اخیر مقالات بسیاری در نشریات معتبر دردو جنبه پیرامون اثبات تأثیرپذیری سوررئالیست از عرفان اسلامی ‌ویا واکاوی مؤلفه‌های آن در متون کهن عرفانی به رشته‌ی تحریر درآمده است. سوررئالیسم دارای اصولی است از جمله رؤیا،وهم،تخیل،نگارش خودکار،تصادف عینی،جنون و دیوانگی، امر شگفت و جادو است که تفاوت‌های بارزی با شاخصه‌ها و مفاهیم مکتب عرفانی-اسلامی‌دارد.در واقع اگرچه بین آثار عرفانی و سوررئالیستی شباهت‌های صوری و عرضی دیده می‌شود. تمایزاتی که در حوزه‌ی تخیل شهودی، کرامت، حقیقت، واقعیت، اصالت هستی و بی‌خویشی بروز می‌یابد. نتایج این پژوهش به شیوه‌ی توصیفی- تحلیلی وبرمبنای مطالعات اسنادی صورت پذیرفته است نشان می‌دهد که نگرۀ ارتباط عرفان و سوررئالیسم که نخستین بار توسط علی احمدسعید( ادونیس) شاعرسوری مطرح گردیدوپس از وی درایران باتلاش های براهنی و فتوحی بسط وگسترش یافت، از بنیان تفاوت‌های اساسی دارند.