تحلیل محتوای کمی و بررسی استناد منقولات روایی و غیرروایی کتاب مصباح‌الشریعه

Abstract

<em>مصباح­الشریعه و مفتاح­الحقیقه</em> کتابی است حدیثی با محتوای عرفانی و اخلاقی که برای اولین­بار از سوی ابن­طاووس معرفی‌ شده است. نگارندۀ این کتاب هیچ‌گاه مشخص نبوده است. بر این اساس در پژوهش حاضر، با روش تحلیل محتوای کمی و کیفی، عرضۀ محتوای کتاب به منابع اصیل روایی و تاریخی و عرفانی صورت گرفته تا میزان اعتبار استنادهای آن به­دست آید. یافته‌های مبتنی بر این روش نشان می‌دهد از صد حدیث ابتدای باب‌ها هیچ‌یک در­ منابع دیگر وجود ندارد و<em> مصباح</em> در نقل آن‌ها متفرد است؛ از احادیث متن باب‌ها 68 مورد قابل ‌ردیابی، در منابع دیگر بوده و 45 مورد وجود ندارد؛ و از منقولات غیرمعصومان نیز 12 مورد در منابع دیگر وجود داشته، اما 15 مورد دیگر در کتاب دیگری نیامده است؛ و درمجموع 67 درصد از کل منقولات کتاب در آثار دیگر وجود ندارد. علاوه بر این، در انتساب یک قول به افراد، میان <em>مصباح</em> با سایر کتب اختلافات چشم­گیری قابل ‌مشاهده است.