بررسی و نقد توالی خویشکاری‌های قهرمان در نظریه‌ی ریخت‌شناسی پراپ (با تکیه بر ریخت‌شناسی سه قصّه از شاهنامه)

Abstract

مقاله‌ی حاضر به روش تحلیلی– انتقادی و بر اساس ریخت شناسی سه قصه از شاهنامه، به بررسی و نقد اصل «توالی خویش‌کاری‌های قهرمان» در نظریه‌ی ریخت‌شناسی پراپ می‌پردازد. به این منظور، نخست سه قصه از قصه‌های شاهنامه از دیدگاه ریخت‌شناسی، بررسی می‌شود که خویش‌کاری قهرمانان آن‌ها یکسان است و ظاهراً ساختار یکسانی دارند؛ اما در عناصرِ متغیر آن‌ها تفاوت‌هایی وجود دارد و پس از تحلیل اشتراکات و اختلافات آن‌ها، به این نتیجه می‌رسد که در رده‌بندی قصه‌ها، تنها توجه به خویش‌کاری نمی‌تواند آن‌ها را در یک رده قرار دهد و باید تأثیر برخی ازعناصر متغیر هم بر آن در نظر گرفته شود؛ چون هر چند در این قصّه‌ها خویش‌کاری‌های قهرمانان محدود (کوچ، عشق، آزمایش، ازدواج، بازگشت) و یکسان است، اما برخی از عناصر متغیر مانند محیط اجتماعی و یا هویت قهرمان و شخصّیت اصلی، بر توالی این خویش‌کاری‌ها تأثیر گذاشته‌است.