نقد و بررسی دفاعیات ابن‌ابی‌الحدید از واژه‌گزینی امام(ع) در نهج‌البلاغه

Abstract

نقد لغوی یکی از مهم‌ترین انواع نقد و تحلیل متن است. شبهه‌افکنی پیرامون فصاحت و صحت لفظی و معنایی واژگان نهج‌البلاغه و دقت امام(ع) در واژه‌گزینی از مواردی است که در نقدهای موجود کمتر به آن توجه شده است. ابن‌ابی‌الحدید معتزلی (م 656) در شرح خود به واژگان اهمیت داده و شاید از معدود شارحانی است که در شرح خود به دفاع لغوی از متن برآمده است. اشکالات مطرح‌شده در شرح ابن‌ابی‌الحدید نسبت به الفاظ نهج‌البلاغه عمدتاً در سه حوزه صحت لفظ، ارتباط لفظ مورد استعمال امام(ع) با معنای مقصود، و ارتباط معنایی بین دو یا چند واژه است. این مقاله به نقد و بررسی دفاعیات ادبی و زبانی ابن‌ابی‌الحدید در سطوح مختلف آوایی، لغوی و نحوی پرداخته است و می­کوشد جایگاه لغوی نهج‌البلاغه و دقت واژه‌گزینی امیر مؤمنان(ع) را از زبان شارح معتزلی و با سامانی موضوعی ـ که بتواند الگوی کارهای مشابه گردد ـ تبیین کند.