انواع مختلف علیت

Abstract

<em>در این جستار پارکینسون با اشاره به رابطة علیت و تبیین و طرح این پرسش که آیا از اصطلاح</em><em>«علت» در کاربردهای مختلف آن معنای واحدی اراده می‌شود یا نه</em><em>،</em><em>به بافت و زمینه و شیوة طرح علل چهارگانه نزد ارسطو می‌پردازد و</em><em>به تحولی که در فهم این بحث در اثر ترجمه‌های یونانی به لاتینی اتفاق افتاده است</em><em>،</em><em>اشاره می</em><em>‌</em><em>کند</em><em>؛</em><em>سپس به منظور بررسی شیوه‌های کاربرد واژ</em><em>ة </em><em>«علت» به بیان هیوم از این مفهوم و سه ملاک وی برای تشخیص رابطة علّی و معلولی توجه می</em><em>‌</em><em>کند و دو تفاوت عمدة بیان هیوم و جان استوارت میل را برمی</em><em>‌</em><em>شمارد. آن</em><em>گاه دیدگاه کالینگوود در باب سه معنای مختلف علت به تفصیل بررسی می‌کند و</em><em>با مقایسة علت تاریخی کالینگوود با علت غا</em><em>ی</em><em>ی ارسطو، از تبیین غایت</em><em>‌</em><em>شناختی سخن به میان می‌آورد و دو نوع غایت‌شناسی درونی و بیرونی را از هم متمایز می‌سازد و</em><em>آرا</em><em>ی</em><em>راسل، دیویدسن، تایلر، بنت و وودفیلد را بررسی </em><em>می‌کن</em><em>د و به این نتیجه می‌رسد که به منظور ارائ</em><em>ة</em><em>تب</em><em>ی</em><em>ینهای غایت</em><em>‌</em><em>شناختی باید افزون بر شناسایی معلول یک علت، از دیدگاهی خاص حکم به خیر بودن آن معلول کرد</em><em>؛</em><em>بنابراین</em><em>،</em><em>نوع تبیین مستلزم هم مؤلفه</em><em>‌</em><em>ای علّی است و هم مؤلفه‌ای ارزشی. </em>