ارزیابی مزرعه‌ای رفتار رشدی در ژنوتیپ‌های گندم

Abstract

نیاز به بهاره‌سازی و پاسخ به فتوپریود در گندم بیشتر در محیط‌های کنترل شده تعیین می گردد. به‌ طور کلی نتایج حاصل از تحقیقات غیر مزرعه‌ای کارایی زیادی در شرایط مزرعه ندارد. به‌همین منظور 104 ژنوتیپ گندم در دو شرایط طول روز طبیعی (حاصل از تغییر تاریخ کاشت) و پیش تیمار بهاره‌سازی به صورت مشاهده‌ای در مورد بررسی قرار گرفتند. پیش تیمار بهاره‌سازی شامل قرارگیری بذور جوانه‌زده در دمای 4-2 درجه سانتی‌گراد به مدت 60 روز بود. صفات مورد مطالعه شامل تعداد برگ نهایی، تعداد روز تا ظهور سنبله، طول سنبله و تیپ رشدگیاه در مرحله گیاهچه ای بود. نتایج نشان داد که تیمار بهاره‌سازی اثر بسیار معنی‌داری در سطح یک درصد بر کلیه صفات داشت. درحالی‌که اثر تاریخ کاشت فقط بر تعداد روز تا گلدهی در سطح یک درصد بسیار معنی‌دار بود. گروه‌بندی ژنوتیپ‌های مورد مطالعه با استفاده از تجزیه کلاستر نشان داد که ژنوتیپ‌های گاسپارد، باران، C-86-5، زارع، رصد، سبلان، سرداری، میهن، سویسون، گاسکوژن، هما، سوین 220، امید، کریم، پیشگام، MV-17 وC-85-3 در گروه زمستانه، ژنوتیپ‌های بزوستایا، اوحدی، کرج 3، طبسی، نوید، ماهوتی، شهریار، اروم، C-86-6، زرین، توس، الوند، روشن، CD-85-8 و C-85-6 در گروه بینابین و بقیه ژنوتیپ‌ها در گروه بهاره قرار گرفتند. با توجه به این تقسیم‌بندی، ارقام زمستانه شامل 17 ژنوتیپ (حدود 5/16 درصد)، ارقام بینابین شامل 15 ژنوتیپ (حدود 5/14 درصد) و گروه بهاره (72 ژنوتیپ) حدود 69 درصد پوشش دادند. بر اساس این تقسیم‌بندی، ارقام اصلاح شده‌ی گندم ایران، به‌طور معمول از نوع تیپ رشد بهاره می‌باشند و نیاز بهاره‌سازی آن‌ها حداقل است.