حضوری یا حصولی بودن علمِ ذاتی و فعلی خداوند به امور مادی نزد صدرالمتألهین

Abstract

در کلمات صدرالمتالهین در خصوص حصولی یا حضوری بودن علم پیشین حق‌تعالی به مادیات دوگونه سخن رفته است: او در پاره‌ای عبارت­ها به گونه‌ای سخن می‌گوید که گویا از قایلان به حصولی بودن این علم است و در پاره‌ای دیگر سخن وی گویای حضوری بودن این علم نزد وی می‌باشد. به نظر می‌رسد که نظر حقیقی او حضوری بودن این علم باشد ولی نه آن‌گونه که شیخ اشراق اعتقاد داشت، بلکه ملاصدرا نحوة تعلق این علم را از طریق وجود برتر حق‌تعالی نسبت به مادیات و علیت وی نسبت به آنها تبیین می‌کند. با این وجود، حتی برخی مبانی ملاصدرا نظیر اصل مساوقت علم و وجود به او این اجازه را می‌دهد که او این علم را به شیوة اشراقیون هم تبیین نماید.