تحلیل عناصر کلان‌روایت ابلیس در آیات قرآن کریم براساس الگوی مفهومی روایت

Abstract

پژوهش حاضر به تحلیل کلان‌روایت ابلیس در قرآن کریم می‌پردازد و ابعاد مختلف این روایت را از منظر ساختاری و مفهومی بررسی می‌کند. هدف اصلی این پژوهش، درک عمیق‌تر نحوه ارائه شخصیت ابلیس و تأثیرات آن در داستان‌های قرآنی است. روش پژوهش، تحلیل روایت با رویکرد تفسیری بر پایه الگوی مفهمومی روایت است، که در این روش عناصر مختلف روایت ابلیس نظیر پی‌رنگ، کشمکش، شخصیت، گفتار و مضمون مورد توجه قرار گرفته است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که پی‌رنگ اصلی روایت حول تمرد و اغوای ابلیس، و پیامدهای آن می‌چرخد. کشمکش‌ها عمدتاً میان ابلیس و خداوند، و همچنین بین ابلیس و انسان‌ها شکل می‌گیرد. شخصیت ابلیس به‌طور عمده با ویژگی‌های تکبر، حسادت و مکاری معرفی می‌شود. گفتار ابلیس نیز فریبنده و اغواگر است. مضمون کلان‌روایت به هشدار در مورد وسوسه‌ها، تبعات شوم پیروی از ابلیس و اهمیت اطاعت از خداوند می‌پردازد. یکی از نتایج مهم این پژوهش، فقدان نقطه اوج در روایت ابلیس است که نشان‌دهنده تداوم و پیوستگی نبرد میان خیر و شر می‌باشد. این تحلیل به وضوح نشان می‌دهد که قرآن کریم به‌جای استفاده از یک ساختار دراماتیک با نقطه اوج مشخص، بر استمرار کشمکش‌های اخلاقی تأکید دارد؛ امری که ضرورت هوشیاری و تقوای دائمی انسان‌ها را برجسته می‌کند.