رویکرد معناشناختی فاضل صالح السامرائی از آرایش واژگانی آیات قرآن (موردپژوهی جلد چهارم کتاب علی طریق التفسیر البیانی، سوره انبیاء)

Abstract

چکیدهیکی از ویژگی‌های لطیف زبان قرآن، چینش واژگانی خاص و معنادار آن است که از نظمی دقیق حکایت دارد. این ساختار منظم از دیرباز ذهن بسیاری از مفسّران و علمای قرآن‌پژوه را به خود جلب ساخته و در پی کشف ویژگی‌های زبانی و ادبی آن برآمده‌اند. فاضل صالح السامرائی یکی از پژوهشگرانی است که در آثار متعدد قرآنی خود در صدد تحلیل و بررسی این مهم برآمده است. وی با شمّ زبانی خود فعل و انفعالات زبانی و هنری موجود در ساخت آیات را می‌سنجد و با عیار عقل به ارزیابی آن‌ها می‌پردازد. در دیدگاه وی کارکرد بلاغی و نقش زیباشناسانه با کارکرد نحوی کلام درهم آمیخته است و هر تغییر سبکی به ظاهر کوچکی، برای انتقال حجم خاصی از معنا بوده است. در پژوهش حاضر با تکیه بر روش توصیفی‌ـ تحلیلی، تلاش گردید ضمن بیان رویکرد سامرائی در تحلیل ادبی آیات قرآن در کتاب علی طریق التفسیر البیانی، به کارکرد معنایی آرایش واژگان در سوره «انبیاء» پرداخته شود. جستار حاضر نشان می‌دهد سامرائی در تحلیل معنایی به سیاق آیات، ژرف‌ساخت آن، روابط همنیشنی و تطبیق آیات عنایتی ویژه دارد. وی در کنار تحلیل چینش و مرتبه الفاظ در آیات سوره انبیاء و کشف دلالت‌های آن، به مقایسه نظم واژگانی برخی از آیات این سوره با آیات مشابه دیگر پرداخته و مبنای همه تمایزات را سیاق و مقام این سوره می‌داند. کلیدواژه‌ها: قرآن کریم، علی طریق التفسیر البیانی، سوره انبیاء، آرایش واژگان، سامرائی.