تبیین چگونگی و روش‌های عسقلانی در لسان المیزان بر رد و نقد منقولات ذهبی در میزان‌الاعتدال

Abstract

ابن‌ حجر عسقلانی از رجالیون شهیر اهل‌سنت در قرن هشتم و نهم هجری‌ قمری است. از جمله آثار مهم او در حوزۀ علم رجال، کتاب «لسان‌ المیزان» می‌باشد که آن را ناظر بر«میزان‌ الاعتدال فی نقد‌ الرجال» شمس‌ الدین ذهبی نگاشته است. هرچند در نگاه اول ممکن است تصور ‌شود لسان‌ المیزان تنها ذیل و مستدرکی بر کتاب ذهبی است؛ اما بررسیِ محتوای کتاب حاکی از آن است که مؤلف در نگارش لسان‌ المیزان، در موارد متعددی به نقادی کلام ذهبی پرداخته است. اینکه عسقلانی چگونه و با چه شیوه‌هایی کلام ذهبی را نقد نموده، پرسش اصلی پژوهشِ‌ فراروی است. بر این اساس، نویسندگان در پی پاسخ به این سؤال، با روش توصیفی-تحلیلی و رویکرد کتابخانه‌ای به کاوش در لسان‌ المیزان پرداخته و به این نتیجه دست یافته‌اند که: عسقلانی در جهت نقادیِ کلام ذهبی، از روش‌های گوناگونی همچون: مراجعه به اصل منبعِ مورد استفادۀ ذهبی؛ توجه به عدم تطابق گفتار و عمل ذهبی؛ ارائه دلیل جهت تضعیف برخی نقدهای ذهبی بر روایات؛ عدم توجه ذهبی به ناقل اصلی کلام؛ تبیین خطاهای ذهبی در تمییز راوی مشترک؛ آشکارسازی بی‌ توجهیِ ذهبی بر وقوع تصحیفات در اسامیِ برخی راویان؛ تبیین اطلاعات رجالیِ مبهم ارائه شده از سویِ ذهبی، بهره برده است.