خراج‌نگاری در چهار ‌قرن نخست هجری با تأکید بر نقش شیعیان

Abstract

تاریخ‌نگاری اسلامی در کنار تاریخ سیاسی، فرهنگی و اجتماعی به جنبه‌های اقتصادی و مالی حکومت اسلامی نیز توجه می‌کرده است. در تاریخ‌نگاری اقتصادی مسائل گوناگون مانند خمس، زکات، جزیه، خراج و نظایر اینها ‌مطرح می‌شود. خراج ‌از مهمترین درآمدهای دولت‌های اسلامی بود که به‌ویژه پس از شروع فتوحات مورد توجه خلفا و ‌کارگزاران خلافت و بالطبع مورد توجه تاریخ‌نگاران قرار گرفت. در خراج‌‌نگاری‌ها در کنار مسائل تاریخی مباحث فقهی و مالی نیز مورد توجه بوده‌است.‌ این پژوهش با استفاده از تحلیل داده‌های تاریخی و کتاب‌های خراج‌نگاری، تلاش می‌کند ضمن بررسی چارچوب تاریخی خراج‌نگاری‌های چهار‌ قرن نخست هجری، نشان دهد شیعیان چه جایگاهی در نگارش این‌گونه آثار داشته‌اند؟ به نظر <br /> می‌رسد با توجه به تسلط آل‌بویه بر قلمرو خلافت اسلامی، اوج خراج‌نگاری شیعیان قرن چهارم هجری بوده‌است. شیعیان به سبب حضور در <br /> دربار آل بویه، متناسب با نیازهای فقهی و اداری به نگارش کتاب‌های خراج پرداخته بودند.