سیره امام علی (ع) در تقسیم بیت المال

Abstract

از مهم‌ترین مسائل تاثیرگذار در حوادث تاریخ صدر اسلام تقسیم بیت‌المال است. به دنبال فتوحات، غنایم بسیاری به بیت‌المال مسلمانان سرازیر شد. عدم مدیریت درست بیت‌المال، تقسیم ناعادلانه و واگذاری امتیازات بر اساس وابستگی و منافع سیاسی در این دوره، موجب تغییر ارزش‌های اسلامی شد. به همین سبب فاصله طبقاتی و تضاد منافع در جامعه اسلامی ایجاد شد. امام علی (ع) برای تغییر این وضع، بر اساس قرآن و سنت پیامبر6 امتیازها را لغو و بیت‌المال را به صورت مساوی بین مسلمانان تقسیم کرد. سوال اصلی مقاله این است که آسیب‌های تقسیم بیت‌المال قبل از حکومت امام علی(ع) چه بود و سیره ایشان در تقسیم بیت‌المال چگونه بود؟ در این پژوهش با بررسی منابع تاریخی و تحلیل سیاسی دوره امام علی(ع)، نشان داده شد که در فاصله رحلت رسول خدا6 تا خلافت امام علی(ع) به سبب عدم مدیریت درست بیت‌المال، دنیاگرایی و سوءاستفاده از بیت‌المال در میان مسلمانان رواج یافت. اگرچه مقابله با رانت خوارانِ بیت‌المال از مهمترین اقدامات و اصلاحات اقتصادی امام علی(ع) بود، با این همه آسیب‌های سیاست اشتباه خلفای اولیه در تقسیم بیت المال موجب بروز فتنه‌های جمل، قاعدین و صفین در دوره امام علی(ع) شد.