چارچوب حکمرانی تحول دیجیتال برای بانکداری باز در بانک‌های تجاری ایران

Abstract

هدف: صنعت بانکداری در حال تحول اساسی است که محور اصلی آن کاربست فناوری‌های تحول‌آفرین دیجیتال است. حکمرانی تحول دیجیتال در بانک‌ها عاملی کلیدی برای موفقیت و رقابت‌پذیری است، زیرا حکمرانی قوی تضمین می‌کند که بانک‌ها به طور مؤثرتری فرآیندهای دیجیتالی‌سازی خود را پی‌ گرفته، قابلیت‌های خود را تقویت نموده و تصمیمات آگاهانه‌ای برای بکارگیری و سرمایه‌گذاری در فناوری می‌گیرند. بنابراین حکمرانی تحول دیجیتال، برای آن‌ها دارای اولویت راهبردی خواهد بود. در همین راستا به منظور تقویت توان بانک‌های تجاری کشور در حکمرانی تحول دیجیتال، پژوهش حاضر انجام شده است.روش: پژوهش حاضر با رویکرد توصیفی- کیفی به صورت مقطعی و در سال 1402 با هدف شناخت الگوهای حکمرانی تحول دیجیتال در بانک‌ها در چهار مرحله به صورت گام به گام انجام شده است. مرحله اول، به منظور طراحی چارچوبِ مفهومی برای حکمرانی تحول دیجیتال از پژوهش وایزبک و هس(2020) اقتباس شده است. مرحله دوم، در ابتدا عوامل مؤثر بر بانکداری باز با استفاده از گزارش‌های 5 موسسه در رابطه با سنجش آمادگی بانکداری باز استفاده شده است و سپس سناریوهای بانکداری باز در دو محور رویکردهای مرتبط با تنظیم‌گری(شامل رویکرد بانک مرکزی، مجوز، استاندارد، شرایط محیط کسب و کار فین‌تک و...) و پذیرش یا نفوذ فناوری‌های نوین مالی(زیرساخت‌ها فنی، دسترسی، کسب و کار مبتنی بر داده‌ها) طراحی شده است. مرحله سوم، شناسایی الگوهای حکمرانی تحول دیجیتال در بانک‌های برتر دیجیتالی دنیا، با استفاده از روش‌ مطالعه موردی چندگانه(MCS) و خوشه‌بندی(Clustering) انجام شده است. در مرحله چهارم، الگوها و راهبرد‌ حکمرانی تحول دیجیتال در فضای سناریو‌های بانکداری باز و شناسایی راهبرد متناسب بر اساس شاخص‌ها و معیارهای پابرجایی بررسی شده است.یافته‌ها: بر اساس مطالعه موردی چندگانه در 11 بانک برتر تحول دیجیتالی، 7 الگو بر اساس ابعاد 3گانه حکمرانی تحول دیجیتال ارائه شده‌ است. در بعُد ساختار حکمرانی تحول دیجیتال بانک‌ها به دو سبک فرصت‌طلب و انتخابگر خوشه‌بندی شده‌اند. در بعُد فرآیندهای توسعه و پیاده‌سازی راهبرد‌های تحول دیجیتال بانک‌ها به دو سبک معتدل و خط‌شکن خوشه‌بندی شده‌اند. در بعُد سازوکارهای رابطه‌ای بانک‌ها به سه سبک رابطه‌گرا، کاوشگر و خودتوانمندساز خوشه‌بندی شده‌اند. در مجموع بانک‌های منتخب را می‌توان با جایگشت الگوهای مرتبط با ابعاد 3گانه به 7 الگو و 12 راهبرد ترکیبی دسته‌بندی نمود. نتیجه: در پایان بر اساس نتایج حاصل از گام‌های فوق، در شرایط عدم قطعیت بانکداری باز پیشنهاد شده است تا بانک‌های تجاری ایران راهبرد ترکیبیِ حاصل از الگوهای حکمرانی تحول دیجیتال (انتخابگر - خط شکن - خودتوانمندساز) را اتخاذ نمایند. یعنی بانک‌ها در ساختار حکمرانی باید بر اساس شرایط‌شان بین حالت متمرکز، نیمه متمرکز و یا ساختار موازی انتخاب نمایند. از سویی دیگر بانک‌ها باید در رابطه با فرآیندهای توسعه و بکارگیری راهبرد‌های تحول دیجیتال‌شان نگرش خود را نسبت به بکارگیری فناوری با هدف پیشرو بودن در بازار صنعت بانکداری تنظیم نمایند. در همین راستا بانک باید در رابطه با سازوکارهای رابطه‌ای‌شان الگوی خود‌توانمندساز(یعنی نگاه ویژه به سازوکارهای درون بنگاهی) را اولویت قرار دهند.