مبانی جبران‌پذیری خسارات تبعی ناشی از نقض پیش از موعد قرارداد

Abstract

در مواردی که یکی از طرفین قراداد به هر دلیل نمی‌خواهد یا نمی‌تواند در موعد مقرر به تعهداتش عمل نماید طرف دیگر با یک نقض پیش از موعد یا غیرقابل‌پیش‌بینی مواجه است. نقض پیش از موعد قرارداد باعث ورود خسارات اصلی و تبعی به طرف مقابل است. خسارات قراردادی غالباً از نقض واقعی قرارداد نشئت می‌گیرند. با این حال نقض پیش از موعد نیز می‌تواند منجر به پیدایش خسارت اصلی و تبعی گردد. برخی از زیان‌های قراردادی به‌طور مستقیم و بلاواسطه از نقض عهد نشئت نمی‌گیرند اما به‌طور معمول در سیر طبیعی و متعارف امور ناشی از نقض عهد هستند. با وجود این، امکان جبران این‌گونه خسارات در حقوق ایران با مشکل اساسی مواجه است. مهم‌ترین مانع برای جبران چنین زیان‌هایی احتمالی بودن و عدم رابطۀ سببیت عرفی بین زیان وارده و فعل زیان‌بار است. این پژوهش با روش تحلیلی ـ توصیفی و با استناد به اصول و قواعد مسلم فقهی و حقوقی از قبیل لاضرر، مقابله‌به‌مثل، بنای عقلا و حاکمیت اراده در پی امکان‌سنجی جبران‌پذیری خسارات تبعی ناشی از نقض پیش از موعد قرارداد در حقوق ایران است.