بررسی بافت بیضه در سمندر غاری گرگان (Paradactylodon gorganesis)

Abstract

به طور کلی بیضه در دوزیستان دم­دار (Urodela) خانواده غول سمندرهای آسیایی (Hynobiidae)، استوانه‌ای است و بیضه در لوبول­هایی سازمان­دهی شده است که طی بلوغ در سرتا سر محور پشتی- دمی رشد می‌یابند، در حالیکه بیضه دوزیستان بدون دم (Anura) در توبول­ها سازمان­دهی می­شود. اسپرماتوژنز نیز در کیست هایی انجام می­شود که سلول­های سرتولی آنها را ساخته­اند به طوری­که سلول­های زایشی را احاطه می­کند که در یک مرحله‌ی زمانی از تکامل قرار دارند. به هر حال در بسیاری از این گونه­ها مراحل پیشرفت سلول زایشی بسیار طولانی بوده و گاه یک سال به طول می­انجامد. به واسطه خصوصیات مذکور، بررسی مراحل پیشرفت سلول زایشی در دوزیستان در مقایسه با مدل­های حیوانی پستاندار بینش بسیاری به ما می­دهد. مطالعه حاضر به منظور تشخیص و توصیف جنبه‌های ریخت­شناسی بیضه و خصوصیات کلی لوله‌های اسپرم­ساز در پاراداکتیلودون­هاست. بدین منظور تعداد 16 نمونه نر از سمندر کوهستانی ایرانی یا غاری گرگان با نام علمی<em>Paradactylodon</em> <em>gorganesis</em> از تنها زیستگاه آن در غار شیر آباد در 60 کیلومتری شرق گرگان در شرق سلسله جبال البرز در استان گلستان ایران جمع­آوری شد. پس از تشریح و خارج نمودن بیضه­ها، بررسی­های میکروسکوپی از روش­های رایج بافت­شناسی و رنگ­آمیزی هماتوکسیلین- ائوزین انجام شد. از نظر آناتومی بیضه‌های فعال به­طور میانگین 76/32 میلی متر طول و 77/4 میلی­متر عرض داشته و به شکل استوانه‌ای و به رنگ سفید شیری بودند. در بررسی­های میکروسکوپی مشاهده شد که بیضه این گونه از نوع لوبوله کامل بوده، اسپرماتوژنز الگوی کیستی دارد و هر کیست شامل سلول­هایی در یک مرحله از تمایز است که مشخصه همه­ی دوزیستان است. در بافت زایشی، اسپرماتوسیت اولیه بزرگترین سلول­های اسپرم­ساز هستند. هر گروه از سلول­ها، با سلول­های سرتولی تشکیل یک اسپرماتوسیست یا کیست اسپرم­ساز را می­دهد که پس از تمایز بر حسب ریخت­شناسی کیست­ها و سلول­ها قابل تشخیص­اند.