مطالعۀ تطبیقی هندسۀ شطرنجی در شهرسازی و نقاشی دوران پهلوی

Abstract

یان‌مسئله: طی دوران پهلوی، مدرنیزاسیون آمرانه با حمایتِ حاکمیت تمام حوزه‌های فرهنگ، هنر و جامعه را دربرگرفته بود. در این ‌دوران همان‌طور که تهران سیمای جدیدی به خود گرفته و دستاوردهای شهرسازی قاجار را نادیده و شهرسازی مدرن را جایگزین آن می‌کند، نقاشی نیز سنت تصویری بازنمای کمال‌الملکی را پشت سر گذاشته و رویکرد نوگرای را در پیش می‌گیرد. سعی این مطالعه، تطبیق نقاشی نوگرا و شهرسازی مدرن در بستر مدرنیزاسیون و رواج رویکردهای مدرنیستی دوران پهلوی از نقطه‌نظری جدید است. این مطالعۀ موازی و بیناحوزه‌ای بیانگر رخدادهای ا‌ست که در یک لحظۀ کوتاه از تاریخ براساس بنیان‌های نظری یکسان شکل گرفته و به پیدایش فرم‌ها و همچنین محتوای یکسان در شهرسازی و نقاشی دوران پهلوی منتهی شده‌اند.<br />هدف: هدف اولیۀ تحقیق بررسی تطبیقی تشابه‌ها و تفاوت‌های الگوی هندسی حاکم بر شهرسازی و نقاشی عصر پهلوی ا‌ست. اما هدف‌کلی این پژوهش، شکل‌دادن به مطالعه‌ای بیناحوزه‌ای ا‌ست، با این فرض که مطالعۀ شیوه‌مند و بیناحوزه‌ای از نقطه‌نظر جدید بتواند به افق‌ها و تفسیرهای تازه‌ای راه پیدا کند.<br />روش‌تحقیق: مقاله به شیوۀ تئوری زمینه‌ای و با نگاهی توصیفی - تحلیلی و با رویکردی تطبیقی، دو حوزۀ شهرسازی و نقاشی را مورد مطالعه قرار خواهد داد و هندسه شطرنجی به‌عنوان اصل صوری مشترک در شهرسازی و همچنین آثار نقاشان نوگرایی چون «جلیل‌ضیاءپور» و «مارکو گریگوریان» مورد بررسی قرار خواهد گرفت.<br />نتایج: می‌توان مدرنیزاسیون و رواج مدرنیسم هنری را سبب‌ساز شکل‌گیری فرم و محتوای جدید طی دوران پهلوی در شهرسازی و نقاشی دانست. دست‌یافتن به تفسیرهای جدید از آثار نقاشی و اشتراکات فی‌مابین دو حوزۀ شهرسازی و نقاشی همچون جدای از تاریخ، توجه به تازگی و امر نو و همچنین رواج فرم‌های تازه از یافته‌های این مقاله به‌شمار می‌روند.