بررسی ساختار و زوایای دید باغ‌ایرانی در نگارگری‌باغی و قالی‌های‌باغی دوره صفویه

Abstract

باغ ایرانی یکی از نمودهای تجسم باور ایرانیان از بهشت موعود می‌باشد. گونه‌های مختلف هنر ایرانی بعد از اسلام؛ توجه خاصی به بازنمایی باغ ایرانی داشته‌اند. پژوهش حاضر ما را بر آن داشته است که دو حوزه‌‌ی تصویری قالی و نگارگری که تداعی‌کننده باغ‌‌ایرانی و ساختار باغسازی دوره صفویه بوده‌اند مورد بررسی ساختارشناسانه قرار گیرند. در این پژوهش به بررسی تطبیقی ترکیب‌بندی و زوایای دید در قالی‌های‌باغی و نقاشی دوره صفویه و ارتباط آن‌ها با یکدیگر می‌پردازد، تا از این طریق بتواند به ساختار طراحی باغ‌، نگاه تجسمی ناظر در این دو حوزه تصویری دست‌ یابد. روش تحقیق پژوهش حاضر‌ توصیفی- تحلیلی بوده، تجزیه و تحلیل اطلاعات به شیوه جزیی‌نگر(استقرایی) انجام گرفته و پژوهش از نوع تحقیقات کیفی با رویکردی تطبیقی می‌باشد. جامعه آماری مربوط به قالی‌های باغی دوره صفویه 20 نمونه و نگارگری‌ها 46 نمونه می‌باشد، که 10 نمونه از هر کدام بطور تصادفی جهت تجزیه و تحلیل انتخاب شده‌اند؛ بخش اصلی این پژوهش بر اساس مطالعات کتابخانه‌ای صورت گرفته است.<br /> هدف از بررسی ساختار اصلی قالی‌های‌باغی و نگارگری‌های دوره صفوی با نگاهی هنرمندانه است تا از این طریق به نزدیکی این دو حوزه تصویری در هنر باغسازی و آشنایی نقاشان با این هنر ماندگار دست یابیم.<br /> پرسشهای مطرح شده در این پژوهش بیان شباهت‌ها و تفاوت‌های موجود در دو حوزه‌ی تصویری قالی و نگارگری‌‌‌باغی بوده‌اند که نتایج بدست آمده از این پژوهش به ترکیب‌بندی باغ ایرانی در نگاره‌ها و قالی‌های‌باغی دوره صفویه برگرفته از الگوی چهارباغ، تاکید بر مرکزیت(حوض)، شبکه آبرسانی جوی‌های آب (ساختار صلیبی)، تقارن، طبیعت‌گرایی، هماهنگی بین عناصر موجود در باغ و تفکیک فضاهای ایجاد شده می‌باشد. زوایای دید موجود در این دو حوزه تصویری با توجه به موقعیت قرارگیری ناظر به لحاظ دیداری متفاوت است.