تحلیل اثرات گسترش برنامهریزینشدة بزرگشهرها بر محیط طبیعی پیرامون: رویکردی ویژه به منطقة بزرگشهری تهران
نوع مدرک
Textمقالۀ پژوهشی
زبان مدرک
فارسیچکیده
طرح مشکل: بزرگشهرها در جوامع بیشتر و کمتر توسعهیافته، به منظور بهرهمندی از صرفههای ناشی از مقیاس تشکیل میشوند و در پی آن، با ایجاد پیوندهای فضایی- کارکردی با حوزههای پیرامون، منطقههایبزرگشهری شکل میگیرند. افزایش تمرکز و تشدید فعالیتها (مسکونی و غیرمسکونی) در این منطقههایبزرگشهری، همواره رابطة مستقیمی با افزایش صرفههای ناشی از مقیاس ندارد و آستانههای جمعیتی، اکولوژیکی و جز آن ظرفیت تمرکز و میزان گسترش آنها را تعیین میکنند. گذر برنامهریزینشده از این آستانهها در بسیاری از منطقههای-بزرگشهری، منشا شکلگیری و انباشت مشکلات فضایی بسیار، بویژه در عرصة محیططبیعی، است. هدف: هدف این مقاله، با رویکرد توصیفی- تحلیلی، آنست که در منطقههایبزرگشهری و در فضای تحلیل مورد نظر این مقاله، یعنی منطقة بزرگشهری تهران، به بحث برنامهریزینشدگی فضاهای شکلگرفته در اثر گسترش بزرگشهرها پرداخته شود. در مورد پیامدهای چنین گسترشی در فرایند برنامهریزی و سیاستگذاری بزرگشهرها و منطقههایبزرگشهری، در یک زمینۀ عمل تخصصی برنامهریزی اندیشید؛ تا بتوان با تولید و بازتولید مشکلهای گسترده و پابرجا در این زمینه رویارویی نمود. بر پایۀ تحلیل اثرات گسترش برنامهریزینشدة منطقةبزرگشهری تهران بر محیططبیعی پیرامون آن، پیشنهاداتی به منظور یافتن و استقرار رهیافت و سازوکاری تدبیرشده برای برنامهریزی و مدیریت این منطقه، با هدف تعدیل مشکلات محیططبیعی، ارائه میشود. روش کار: در این مقاله به منظور شناسایی و تحلیل تغییرات ناخواسته و منفی ایجاد شده در محیططبیعی، ناشی از گسترش برنامهریزینشدة منطقة بزرگشهری تهران؛ روشکاری متشکل از فرایندی سه مرحلهای اختیار شده است. در مرحلة نخست به منظور دستیابی به اصول راهنمای تحلیل گسترش منطقههایبزرگشهری، پایههای نظری مرتبط با موضوع بازبینی و تجارب جهانی جوامع بیشتر و کمتر توسعهیافته مقایسه میشود. در مرحلة دوم به منظور یافتن روش و معیارهای مناسب تحلیل اثرات گسترش منطقههایبزرگشهری بر محیط طبیعی پیرامون، روشهای ارزیابی اثرات زیستمحیطی، بازبینی میشود. و در مرحلة سوم، به کمک اصول راهنمای حاصل شده، اثرات گسترش منطقة بزرگشهری تهران بر محیططبیعی پیرامون آن، شناسایی و تحلیل میشود. دستاورد: در بیشتر مواردگسترش منطقههایبزرگشهری برنامهریزینشده است و اثرات آن بر محیططبیعی، نه ازپیش تدبیرشدهاست و نه تفکر در مورد پیامد چنین گسترشی در فرایند برنامهریزی و سیاستگذاری بزرگشهرها و منطقههایبزرگشهری، مطرح و درنظرگرفته شده است. چنین اغماض مهمی، به تولید و بازتولید مشکلهای گسترده و پابرجایی چون اغتشاش فضایی (با توجه به تمام ابعاد اقتصادی، اجتماعی، سازمانی و کالبدی) و تشدید مشکلات از پیش موجود در تمام آن ابعاد منجر شده؛ که موجب اتلاف منابع و سرمایههایی چون سرمایههای اقتصادی، اجتماعی و کالبدی میشود. دستاورد اصلی این مقاله، بر پایۀ تحلیل اثرات منفی چنین گسترشی، تاکید بر بایستگی استقرار سازوکار تدبیرشدۀ برنامهریزی، سیاستگذاری و مدیریت منطقههایبزرگشهری، بویژه درفضای تحلیل مورد نظر این مقاله، است؛ تا از طریق استقرار چنین سازوکاری، زمینهای برای کاهشیافتن، گشودهشدن و پیشگیری از تشدید مشکلات فراهم شود.
کلید واژگان
منطقة بزرگ شهری تهرانگسترش برنامه ریزی نشده
محیط طبیعی
ارزیابی اثرات محیطی
ردپای اکولوژیکی
شماره نشریه
43تاریخ نشر
2016-12-211395-10-01
ناشر
پژوهشکده هنر، معماری و شهرسازی نظرNazar Research Center for Art, Architecture and Urbanism (NRC)
سازمان پدید آورنده
دانشگاه شهید بهشتیدانشگاه شهید بهشتی
شاپا
1735-96352251-7197
