پیوندهای هنر و سیاست در عصر قاجار و پیامدهای آن

Abstract

پیوندهای هنر و سیاست در عصر قاجار و پیامدهای آن<br /> <br /> <br /> چکیده<br /> در بررسی تاریخ هنر عصر قاجار افزون بر عناصر زیبایی شناختی آن، فرایند های اجتماعی، تاریخی و سیاسی مؤثر در شکل گیری این آثار نیز باید مدنظر قرارگیرند. این گونه بررسی ها به هیچ وجه از ارزش آثار هنری نمی کاهد، بلکه سهم عناصر فرا زیباشناختی و تأثیر آنها را در آثار هنری نشان می دهد. شواهد و اسناد تاریخی عصر قاجار نمودهایی از تأثیر سیاست در هنر این دوران به ویژه سیاستگذاری های نخبگان حکومتی و صاحب منصبان را بر ما آشکار می سازد. عناوین مناصب دولتی، فرامین شاهان و صاحب منصبان، اعلان ها و بخش نامه های نهادهای حکومتی و مضامین سیاسی آثار هنری خود شاهد این مدعاست. در دوران قاجار به ویژه نیمه ی دوم آن، رشد اندیشه های نوگرایی و مشروطه خواهی، فضای گفتمانی تازه ای را پدید آورد. این تحول گفتمانی تأثیر بسزایی در ظهور سبک های جدید هنری و پیدایی سبک های تلفیقی داشت. مقاله ی حاضر بر آن است با اتکا به این گونه شواهد و با استفاده از روش توصیفی- تحلیلی، نحوه ی برخورد نخبگان حکومتی با هنرمندان و آثار هنری و پیامدهای ناشی از آن را مورد بررسی قرار دهد. این نوشتار نیز در بعد نظری از آرای فوکو الهام گرفته است. بر این اساس با در نظر داشتن مناسبات دانش و قدرت، روابط هنر و سیاست مورد تحلیل واقع شده است. دستاوردهای این پژوهش، نشانگر تعاملات سیاست و هنر در قالب حمایت های سیاست از هنر و در مواردی نیز تقابل هنر و سیاست است که نمودهای این تقابل را در مضامین انتقادی آثار هنری می توان یافت.در خصوص پیشینه تحقیق گفتنی است، با توجه به مطالعات انجام شده، تاکنون کتاب یا پژوهشی مستقل در باب پیوندهای هنر و سیاست در عصر قاجار نگاشته نشده است. لذا آثار موجود در زمینه هنر عصر قاجار صرفا مطالعات موردی درباره انواع هنرها در این دوره و یا پژوهش هایی در خصوص نقاشی و معماری است. از این رو پژوهش حاضر از تازگی برخوردار است.