واکاوی فرایندهای راه یابی و مسیریابی کارآمد در شهرهای گذشته ایران

Abstract

راه یابی ، به معنای توانایی فرد برای رسیدن به مقاصد فضایی خود در محیط های جدید و پیچیده ، به سهولت و سرعت انجام این فرایند در محیط های آشنا است . خوانائی فضا و راه یابی خصوصاً در مکانهای عمومی مثل مراکز خرید ، فرودگاهها ، ایستگاههای راه آهن ، دانشگاهها و بیمارستانها و... از اهمیت فراوان برخوردار است تا آنجا که امروزه وقتی از مسأله از دست دادن جهت حرکت در مکانهای مختلف یاد می کنند ، از احساس نا امیدی و وحشتی که همراه آن است سخن می رانند . دستیابی به این قابلیت و تقویت آن ، از دهه هفتاد میلادی تاکنون ، موضوع پژوهشهای بسیاری در حوزه های مختلف شهرسازی ، معماری ، روانشناسی محیطی و ... بوده است . هدف این تحقیق یافتن عناصر و ویژگیهای فضایی تسهیل کننده فرایند راه یابی در شهرهای گذشته ایران است و یافتن پاسخی برای این پرسش که آیا مولفه های خوانایی فضایی ، که امروزه در مباحث طراحی شهری مطرحند ، در ساختار شهر های گذشته ایران یافت می شوند ؟ در این پژوهش با ریشه یابی دو کلمه "راه" و "مسیر" و شناخت تفاوت های این دو در فرهنگ لغات فارسی و انگلیسی ،معادلی مناسب برای لغت “Wayfinding" از نظر روان شناسی محیطی می یابیم . این پژوهش با استفاده از روش توصیفی – تحلیلی و در سه مرحله کلی انجام شده است : نخست دسته بندی یافته های محققین حوزه شهر و طراحی شهری در مورد عناصر شکل دهنده شهر ؛ مرحله دوم مطالعه و دسته بندی دیدگاههای مطرح در زمینه ساختار شهرهای گذشته ایران ؛ در مرحله سوم مقایسه تطبیقی یافته های دو مرحله مذکور و شناسایی نتایج به دست آمده در ساختار نمونه ای از بافتهای تاریخی شهر ایرانی می باشد. شناخت فرایند راه یابی ، عوامل تأثیرگذار بر آن و رابطه مابین مسیریابی و راه یابی از یافته های این پژوهش است .