جایگاه آب در نگاره‌های نسخه هفت‌‌اورنگ ابراهیم ‌میرزا

Abstract

این مقاله بر آن است تا با توجه به جایگاه و نقش نمادین آب در باورهای کهن و منابع اسلامی، جلوه‌های تصویری این عنصر ارزشمند را در نگاره‌های نسخه هفت‌اورنگ ابراهیم‌میرزا، مورد بررسی و تحلیل قرار دهد. علاوه‌بر بررسی جنبۀ مفهومی آب در این مجموعه، وجود قالب‌های متنوع در نمایش اشکال مختلفی از آب، بستر مناسبی را برای بررسی شکلی آن نیز فراهم آورده است. هدف این مقاله، علاوه بر شناخت نقش مفهومی آب در این آثار، شناخت قالب‌های مختلف آن و بررسی علل این تنوع است. همچنین روشن‌شدن این ‌نکته که تنوع، چگونه در جهت ایجاد ساختار و ترکیب‌بندی مناسب و فهم بهتر معانی اشعار جامی مؤثر بوده است. نتایج پژوهش برآمده‌ روش توصیفی ـ تحلیلی نشان می‌دهد از آنجایی که نگاره‌های هفت‌اورنگ تا حدود زیادی وابسته به متن ادبی‌ آن می‌باشند، هنرمند نگارگر، بنا بر موضوع و محل وقوع هر داستان، برای بهتر رساندن معنا، مفهوم مورد‌نظر و هماهنگی هرچه بیشتر قالب و محتوای اثر، از اشکال خاصی در نمایش عنصر آب استفاده کرده است. تنوع موجود در جلوه‌های متفاوت از عنصر آب در نگاره‌های مختلف، گاه در خدمت ساختار کلی آنها بوده و به‌ عنوان عاملی مؤثر جهت هماهنگ‌کردن عناصر گوناگون موجود در یک نگاره عمل کرده است؛ در مواردی نیز نحوة قرارگیری و انتخاب جایگاهی مناسب و هدفمند برای آن در صفحۀ نگاره، به یاری انتقال معنا و مفهوم مورد نظر هنرمند آمده است.‌