توسعه‌ هدفمند ایستگاه‌های مترو؛ از قطب‌بندی فضایی تا یکپارچگی شهری در تهران

Abstract

اصولاً بین دسترسی به امکانات حمل‌ونقل و توسعه‌ی نواحی شهری ارتباط متقابل و تنگاتنگی وجود دارد. دسترسی مناسب‌تر، گزینه‌های بیشتر جابه‌جایی و کاهش هزینه‌های حمل و نقل از جمله عوامل موثر در جذابیت و توسعه‌ی مناطق است. در نتیجه، ایجاد دسترسی به حمل و نقل عمومی می‌تواند به عنوان یکی از فرصت‌های مناسب جهت توسعه و پویایی مناطق شهری، به خصوص بافت‌های قدیمی و مسئله دار شهری به شمار ‌آید. از طرفی با توجه به گسترش سامانه‌های حمل و نقل عمومی همچون مترو در شهر تهران، مدیریت و مکان‌یابی ایستگاه‌ها جهت بهره‌گیری از ظرفیت‌های بالقوه‌ی آن، امری ضروری است؛ لذا مطالعه‌ی حاضر با ارزیابی اثرات ایستگاه‌های مترو بر تغییر ارزش املاک مسکونی مجاور، به دنبال پاسخ به این سؤالات است: کدام یک از نواحی شهر تهران (نواحی برخوردار یا غیر برخوردار) از فرصت‌‌های ناشی از ایستگاه‌های مترو، بیش‌تر بهره‌مند گردیده‌اند؟ آیا می‌توان از گسترش و توسعه ایستگاه‌های مترو در جهت تعدیل و کاهش شکاف اقتصادی-اجتماعی مناطق شمالی و جنوبی تهران، استفاده نمود؟ <br /> <br /> از آن‌جا که اقدامات نوسازانه‌ی دو دهه‌ی گذشته در تهران قطب‌بندی و شکاف دیرینه‌ی شمال و جنوب تهران را تعدیل نکرده، فرض این است که مناطق فقیر جنوبی تهران، ارزش افزوده بیشتری را به سبب گشایش ایستگاه‌های مترو نسبت به مناطق شمالی و مرفه‌تر، تجربه می‌نمایند؛ لذا گشایش و توسعه‌ی ایستگاه‌های مترو می‌تواند به ابزاری جهت تعدیل شکاف شمال و جنوب تهران تبدیل گردد. صحت این فرضیه با مطالعه‌ی میدانی تغییرات کیفیت محیط در حوزه نفوذ ایستگاه مترو واقع در شمال تهران (ایستگاه شریعتی) و ایستگاه مترو واقع در جنوب تهران (ایستگاه شهدا) ، از طریق سنجش تغییرات شاخص قیمت زمین و مسکن بررسی می‌شود. مقایسه‌ تأثیر ایستگاه‌های مترو بر ارزش املاک مسکونی، رشد بیش‌تری را برای مناطق مرکزی و جنوبی تهران نسبت به مناطق شمالی آن نشان می‌دهد که حکایت از تعدیل شکاف شمال و جنوب شهر دارد.