بررسی نسبی اثرات لجن فاضلاب شهری بر غلظت فلزات سنگین و برخی ویژگی‌های مورفولوژیک کاهو

Abstract

<strong>استفاده</strong><strong>از</strong><strong>لجن</strong><strong>فاضلاب</strong><strong>به‌عنوان</strong><strong>یک</strong><strong>کود</strong><strong>ارزان‌قیمت</strong><strong>و</strong><strong>غنی</strong><strong>از</strong><strong>عناصر</strong><strong>غذایی</strong><strong>در</strong><strong>مناطقی</strong><strong>از</strong><strong>ایران</strong><strong>رواج</strong><strong>یافته</strong><strong>است.</strong><strong>اما</strong><strong>کاربرد</strong><strong>لجن فاضلاب</strong><strong>در</strong><strong>مقادیر</strong><strong>زیاد</strong><strong>می‌تواند انباشته</strong><strong>شدن</strong><strong>فلزات</strong><strong>سنگین</strong><strong>در</strong><strong>گیاه را</strong><strong>به</strong><strong>دنبال</strong><strong>داشته باشد.</strong><strong>هدف از این تحقیق بررسی اثر لجن فاضلاب شهری بر غلظت فلزات سنگین و برخی ویژگی‌های مورفولوژیک گیاه کاهو بود. این پژوهش در گلخانه‌ی تحقیقاتی دانشکده کشاورزی دانشگاه لرستان با پنج سطح لجن فاضلاب شامل تیمار شاهد (بدون لجن)، 25، 50، 75 و 100 تن در هکتار، در چهار تکرار و در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی اجرا گردید. نتایج تجزیه گیاه نشان داد که کاربرد لجن باعث افزایش معنی‌دار غلظت فلزات آهن، مس، کادمیم و سرب در اندام هوایی، ریشه و مغز ساقه کاهو گردید. بیشترین غلظت آهن (به میزان 16/6 میلی‌گرم در کیلوگرم) در تیمار 100 تن در هکتار در اندام هوایی، بیشترین غلظت مس و سرب (به ترتیب به میزان 49/1 و 20/1 میلی‌گرم در کیلوگرم) در تیمار 100 تن در هکتار در ریشه کاهو و بیشترین غلظت کادمیم (به میزان 43/0میلی‌گرم در کیلوگرم) در تیمار 100 تن در هکتار مغز ساقه کاهو مشاهده گردید. همچنین نتایج نشان داد که کاربرد لجن فاضلاب باعث افزایش معنی‌دار وزن خشک اندام هوایی و ریشه، ارتفاع گیاه، طول ریشه و شاخص سطح برگ کاهو گردید، اما بر شاخص کلروفیل برگ تأثیر معناداری نداشت. بیشترین مقدار برای صفات ذکر‌ شده در تیمار 100 تن در هکتار لجن فاضلاب به دست آمد. در کاربرد لجن فاضلاب در کشاورزی توجه به غلظت فلزات سنگین سمی از جنبه‌ی مخاطرات آن شایان توجه است چرا که استفاده مکرر و درازمدت این مواد به‌ویژه در مقادیر زیاد می‌تواند آلودگی خاک و انتقال این عناصر به زنجیره‌ی غذایی انسان و حیوان را در پی داشته باشد. بنابراین با توجه به یافته‌های پژوهش حاضر در زمینه‌ی فلزات سنگین، توصیه می‌گردد که از لجن فاضلاب برای محصولات خوراکی استفاده نگردد. از طرف دیگر قبل از هرگونه توصیه‌ای جهت استفاده از لجن فاضلاب، حتماً لازم است برای هر منطقه با توجه به ترکیب لجن فاضلاب، قبل از استفاده و توصیه برای کاربرد در اراضی کشاورزی، ابتدا بار میکروبی آن مورد بررسی قرار بگیرد و با توجه به شرایط منطقه، نوع گیاه و خصوصیات خاک منطقه، توصیه مناسب تدوین شود. </strong>