بازشناسی تکامل دیرینه ژئومرفولوژیک کواترنری حوضۀ آبخیز گزازچای خلخال

Abstract

حوضۀ آبخیز گزازچای به عنوان یکی از زیرحوضه­های رودخانۀ قزل­اوزن در ارتفاعات تالش شامل مجموعه­ای از نهشته­ها و لندفرم­های با ماهیت، سن و موقعیت­های متفاوت است. این حوضه بخشی از تاریخ طبیعی کواترنر ارتفاعات یاد شده را در خود جای داده است. بازشناسی این تاریخ و اشکال و لندفرم­های دیرینۀ شکل گرفته در بستر زمانی و مکانی آن هدف اصلی پژوهش حاضر را تشکیل می­دهد. این پژوهش از لحاظ روش از نوع بنیادی است که تجزیه و تحلیل آن بر پایۀ روش تحلیلی استوار بوده و طی آن عوامل و متغیرهایی مورد پژوهش قرار گرفته­اند که حداقل از کواترنر تا عصر حاضر به ویژه در طول هولوسن در شکل­زایی حوضه تاثیرگذار بوده­اند. تراس­های زمین­ساختی در طبقات متفاوت ارتفاعی، نهشته­های دریاچه­ای سدی هولوسن با تناوب دوره­های آب­وهوایی خشک و نیمه­خشک تا مرطوب، توالی عمودی نهشته­های رودخانه­ای در لابلای نهشته­های دریاچه­ای و نمود آن­ها به صورت یک سطح بازمانده، نهشته­های پوششی و قرارگیری آن­ها بر روی نهشته­های دریاچه­ای و زمین­لغزش دیرینه مهم­ترین اشکال و لندفرم­های موروثی در سطح حوضه هستند. شکل­گیری این اشکال و لندفرم­های موروثی ارتباط مستقیمی با فرارفت سطح حوضه و فرونشست سطح اساس ناحیه­ای آن یعنی حوضۀ کاسپین جنوبی دارد. مهم­ترین تاثیر این فرارفت متروک ماندن تراس های زمین­ساختی به عنوان بخشی از سیسم گزازچای و اختلاف ارتفاع زیاد آن­ها با بستر کنونی رودخانه است. بدین ترتیب در طول تکوین حوضه برتری با فازهای کاوشی بوده است.