تحلیل رگرسیونی روابط بین ژئومورفولوژی و پوشش گیاهی با تأکید بر مقیاس فضایی (مطالعه موردی، حوضه‌های آبخیز ارسباران: ناپشته‌چای، ایلگینه‌چای و مردانقم‌چای)

Abstract

این پژوهش با هدف آگاهی از کم و کیف روابط فضایی بین پارامترهای ژئومورفولوژی و فراوانی پوشش گیاهی در حوضه­های آبخیز ارسباران (سه حوضه ناپشته­چای، ایلگینه­چای و مردانقم­چای) انجام گرفت. در این راستا با توجه به اهمیت زیاد مقیاس در مطالعات فیتوژئومورفولوژی، پی­گیری این روابط در دو مقیاس حوضه و زیرحوضه­ها مورد تاکید قرار گرفت. داده­های مورد استفاده شامل تصویر ماهواره­ای لندست و مدل رقومی ارتفاع SRTM بود که به ترتیب شاخص گیاهی NDVI به عنوان متغیر وابسته و 28 پارامتر ژئومورفومتری به عنوان متغیرهای مستقل از آن­ها استخراج گردید. پس از نرمال­سازی لایه­های رستری متغیرها در دامنه صفر تا یک، آزمون روابط رگرسیونی چندمتغیره فضایی به روش گام به گام بین متغیرهای ژئومورفیک و فراوانی پوشش گیاهی در محیط نرم­افزاری SAGA انجام شد. نتایج گام­های رگرسیونی نشان داد که 8 پارامتر عمق دره، شاخص موقعیت توپوگرافی، ارتفاع، شیب، موقعیت دامنه، شاخص جهت شیب، تحدب سطح زمین و انحناء عمومی، مهم­ترین متغیرها در تبیین تغییرات فضایی پوشش گیاهی می­باشند. نتایج نهایی تحلیل­های رگرسیونی حاکی از وجود بهترین مدل رگرسیونی در حوضه آبخیز مردانقم­چای با ضریب تعیین 32/0 و ضعیف­ترین مدل رگرسیونی در حوضه آبخیز ناپشته­چای با ضریب تعیین 11/0 بود. حوضه ایلگینه­چای با داشتن شرایط بینابین از مدل رگرسیونی با ضریب تعیین 21/0 برخوردار بود. اما در مقیاس زیرحوضه نتایج حاصل دلالت بر وجود تفاوت قابل توجه بین زیرحوضه­ها و بین زیرحوضه­ها و حوضه­ها به لحاظ شدت و ضعف روابط فضایی داشت. بیشینه ضرایب تعیین برابر با 42/0، 51/0 و 62/0 و کمینه آن­ها برابر با 08/0، 15/0 و 13/0 به ترتیب در زیرحوضه­های شاخص ناپشته­چای، ایلگینه­چای و مردانقم­چای گویای این تفاوت­ها بود. این تفاوت و تمایز علاوه بر این که به بهبود فهم روابط فضایی ژئومورفولوژی و پوشش گیاهی در مقیاس زیرحوضه نسبت به مقیاس حوضه اشاره داشت، اولویت­بندی زیرحوضه­ها را به لحاظ حساسیت فیتوژئومورفیک میسر ساخت.