ارزیابی آلودگی و ارتباط بین غلظت فلزات سنگین در خاک و سبزی‌جات برگی استان زنجان

Abstract

<strong>استفاده از فاضلاب شهری برای چندین سال گذشته در نواحی مشخص (اطراف راه­آهن) و مجاورت مزارع، به کارخانه­جات فرآوری سرب و روی، منجر­به تجمع فلزات سنگین درخاک و سبزی­جات شده است. در این تحقیق، غلظت فلزات سنگین (مس، روی، کادمیم و سرب) در بعضی از سبزیجات (گشنیز، ریحان، شوید، نعناع، مرزه، تره، برگ چغندر، شنبلیله و جعفری) در 6 منطقه شهر زنجان مورد ارزیابی قرار گرفتند. نتایج نشان داد که، بیشترین غلظت فلزات سنگین در نمونه خاک­های تحت آبیاری با فاضلاب بوده که از اطراف راه­آهن جمع­آوری شدند. از بین فلزات سنگین، حداکثر غلظت مس گیاهی، در مزارع آبیاری با فاضلاب بودند. غلظت کادمیم، روی و سرب در همه سبزیجات مورد مطالعه، بالاتر از محدوده ایمن برای مصرف انسان بود. بیشترین آلودگی کادمیم و روی در نمونه های مرزه (به ترتیب، 8/1 و 3/157 میلی­گرم در کیلوگرم وزن­خشک) و برای سرب و مس در سبزی نعناع (به ترتیب، 5/7 و 3/18 میلی­گرم در کیلوگرم وزن­خشک) به­دست آمد که برای مصرف انسان، بالاتر از محدوده قابل قبول استاندارد ملی ایران بودند. میزان دریافت قابل تحمل روزانه موقتی برای کادمیم و سرب، کمتر ازاستاندارد ملی ایران بود. بنابراین، استفاده طولانی مدت و مصرف بالای سبزیجات (بیش­تر از 058/0کیلوگرم روزانه) در استان زنجان، می­تواند عواقب خطرناکی بر سلامتی انسان داشته باشد. از طرفی، تنها، غلظت مس خاک، همبستگی مثبت معنی­دار با غلظت مس سبزیجات نعناع و ریحان نشان داد. بنابراین با توجه به آلودگی سبزیجات مزارع مجاور به کارخانه سرب و روی، می­توان چنین استنباط کرد که، منبع اصلی تجمع فلزات سنگین در سبزیجات برگی، آلودگی جوی حاصل از مجاورت به کارخانه صنعتی (سرب و روی) می­باشد.</strong>