توصیف الگوهای ژئوشیمیایی با استفاده از روش‎های تحلیل مؤلفه اصلی و کلاستر فازی میان‎مرکز (FCMC) برای ثبت بی‌هنجاری‌های ضعیف (منطقه قولان- آذربایجان شرقی)

Abstract

ثبت بی‌هنجاری‌های بهینه ژ‌ئوشیمیایی نیازمند پی‎جویی‎های توجیهی (<span style="font-family: Times New Roman;">Orientation Survey</span>)است که یکی از لایه‎هایمهم آن انتخاب روش بهینه تحلیل داده‎هاست.شناسایی مناطق کانی‎زایی شده و پنهان با استفاده از روش‌های نو و ارائه الگوی مناسب عناصر ردیاب برای بررسی پتانسیل‌های امیدوارکننده با مؤثرترین روش در منطقه قولان، هدف این پژوهش و گامی در سوی بهینه‎سازی عملیات اکتشافی است. در این راستا، 233 نمونه از رسوبات آبراهه‎ای برداشت و برای عناصر پایه و ردیاب‎های مربوط به آنها (<span style="font-family: Times New Roman;">Cu, Mo, Cr, Co, Ni, Pb, Zn, As, Y…</span>)تجزیه شدند. فرایند پردازش داده‎ها با استفاده از دو روش تحلیل مؤلفه اصلی و خوشه‎بندی فازی میان‎مرکز (Fuzzy C-meansClustering) (<span style="font-family: Times New Roman;">FCMC</span>) انجام و بی‌هنجاری‌های موجود در منطقه شناسایی شدند. نتایج حاصل از به‎کارگیری روش خوشه‎بندی فازی میان‎مرکز (<span style="font-family: Times New Roman;">FCMC</span>) برروی داده‎های منطقه نشان‎دهنده ثبت بی‌هنجاری‌های <span style="font-family: Times New Roman;">Cu</span> و <span style="font-family: Times New Roman;">Mo</span> در محدوده قره چیلر است. به‌گونه‌ای که جدایش بی‌هنجاری‌های این دو عنصراز یکدیگر، احتمالاً به‎دلیل اسیدی شدن منطقه و شستشوی رخنمون‌های سولفیدی و حمل‌و‌نقل <span style="font-family: Times New Roman;"> Mo</span> به‌صورت مولیبدات‌ها صورت گرفته و باعث جدایش تقریبی هاله‎های ثانویه <span style="font-family: Times New Roman;"> Cu </span>از <span style="font-family: Times New Roman;"> Mo</span> در نزدیکی یکدیگر شده است. اعمال <span style="font-family: Times New Roman;"> FCMC</span>براساس منطق فازی (<span style="font-family: Times New Roman;">FuzzyLogic</span>) حاکی از قرار گیری <span style="font-family: Times New Roman;">Cu</span> و <span style="font-family: Times New Roman;">Mo</span> در یک خوشه و همپوشانی بی‌هنجاری‌های آن نشان‎دهنده پاراژنز این دو عنصر است. مقایسه نتایج حاصل از دو روش، بیانگر ثبت بی‌هنجاری‌های مشابه در منطقه با به‎کارگیری هر دو روش خوشه‌بندی فازی میان‌‎مرکز (<span style="font-family: Times New Roman;">FCMC</span>) و <span style="font-family: Times New Roman;"> PCA</span>است اما الگوی ثبت بی‌هنجاری‌های ژئوشیمیایی توسط <span style="font-family: Times New Roman;">PCA</span> نشان می‌دهد که اعمال این روش در شدت‌بخشی به هاله‌های ژئوشیمیایی ضعیف بی‌هنجاری‌های پنهان، مؤثرتر از خوشه‌بندی فازی میان‌مرکز (<span style="font-family: Times New Roman;">FCMC</span>) عمل می‌کند . به‌گونه‌ای که با این روش بجز محدوده قره چیلر، باختر لوتکه و بی‌هنجاری‌های پنهان نمنیق نیز با الگوهای ژئوشیمیایی مناسب <span style="font-family: Times New Roman;">Cu-Mo</span> درامتداد همان منطقه (شمال باختر- جنوب خاور) با شدت قوی‌تری ثبت شدند. بررسی‌های بعدی نشان می‌دهد که روش <span style="font-family: Times New Roman;">PCA</span> در حذف اثر ترکیب سنگی و ثبت الگوهای بهینه ژئوشیمیایی مؤثرتر است و نتایج حاصل از آن در منطقه صحت بیشتری دارد.