ماگماتیسم بازالتی پالئوزوییک پسین منطقة طارم- ماسوله (البرز باختری): ویژگی‌های شیمیایی سنگ کل و دلالت‌های زمین‌ساختی

Abstract

منطقة طارم- ماسوله (البرز باختری) ‌دربردارندة رخنمون‌های فراوانی از سنگ‌های آتشفشانی پالئوزوییک پسین است. روابط چینه‌شناسی نشان می‌دهد واحدهای آذرین به سن کربونیفر- پرمین هستند. برپایة داده‌های شیمیایی سنگ کل، نمونه‌ها ترکیب بازیک (wt.% 7/50- 3/45 SiO2=) و سرشت آلکالن (wt.% 4/4- 1/1 TiO2=؛ 3/2- 9/0 Nb/Y=) دارند. افزون‌براین، این سنگ‌ها با ویژگی‌های شیمیایی نزدیک به مذاب‌های اولیه تا مذاب‌های تحول‌یافته شناخته می‌شوند (wt.% 5/2- 5/14MgO=). داده‌های عنصرهای اصلی و کمیاب نشان می‌د‌هند تنوع شیمیایی سنگ‌ها بیشتر متأثر از فرایند تبلوربخشی بوده است و فرایندهای خاستگاه گوشته‌ای و آلایش پوسته‌ای چندان مؤثر نبوده‌اند. الگوسازی تئوریک فرایند تبلور برپایة عنصرهای کمیاب نیز نشان می‌دهد جدایش بلورین الیوین و کلینوپیروکسن نقش بسیاری در تحول شیمیایی مذاب داشته است. ویژگی‌های شیمیایی سنگ‌ها از نظر غنی‌شدگی HFSE و نسبت بالای LREE/HREE (5/17- 8/4(La/Yb)N=) با ترکیب بازالت جزیرة‌ اقیانوسی (OIB) همخوانی دارد. ازاین رو، ماگماتیسم پالئوزوییک پسین در منطقة طارم- ماسوله در جایگاهی درون‌صفحه‌ای (حاشیة غیرفعال قاره‌ای) و متأثر از رژیم زمین‌ساختی کششی روی داده است. ماگماتیسم این زمان در دیگر بخش‌های ایران، مانند ایران مرکزی، سنندج- سیرجان و آذربایجان و همچنین، مناطق دیگری از حاشیه شمالی گندوانا (عمان، شمال آفریقا) و چین نیز سرشت ماگماتیسم درون‌صفحه‌ای دارد و به فعالیت‌های پلوم گوشته‌ای/ نقاط داغ و یا زمین‌ساخت کششی همزمان با کافت و مراحل آغازین گسترش اقیانوس نئوتتیس نسبت داده شده است.