عوامل تأثیرگذار بر حس تعلق در فرآیند بازآفرینی در بافت مسکونی اطراف حرم حضرت امام رضا (ع)، محلۀ نوغان

Abstract

یکی از مهم‌ترین شاخصه‌های ارتباط انسان با محیط، حس تعلق به مکان است که در راستای تداوم حضور انسان در مکان نقش تعیین‌کننده‌ای دارد. احساس تعلق خاطر به مکان در بین ساکنین بافت‌های کهن سبب پایداری آن، در ابعاد مختلف می‌گردد. محله نوغان در بافت پیرامون حرم حضرت امام رضا (ع) در شهر مشهد واقع شده که در محدوده طرح بهسازی و نوسازی قرار گرفته است. با توجه به اهمیت حس تعلق به محله به عنوان یکی از مهمترین عوامل تأثیرگذار در بازآفرینی محلات قدیمی، این تحقیق بر آن است، تا عوامل تأثیرگذار بر حس تعلق ساکنین و زائرین ساکن در محلة نوغان )به عنوان جزیی تفکیک‌ناپذیر در بازآفرینی بافت) را شناسایی و ارائه نماید. روش این تحقیق کیفی است و رویه عملی آن استفاده از پرسشنامۀ باز و مشاهده است. نتایج این تحقیق حاکی از آن است که حرم مطهر حضرت امام رضا (ع) در نزدیکی این محله، مهمترین عامل تأثیرگذار بر حس تعلق است؛ به سبب کیفیت و قدرت این عامل محیطی، در طول زمان، درک ساکنین متأثر گردیده و سبب افزایش مدت سکونت و ایجاد رضایت مندی آن ها شده است. سایر عوامل محیطی و فردی تأثیرگذار در حس تعلق، نسبت به این عامل در درجه بعد قرار می‌گیرند. همچنین این نتایج این پژوهش نشانگر آن است که هویت محلاتی مانند محلة نوغان، به اختلاط ساکنان و زائران از قومیت و فرهنگ‌های مختلف گره خورده است که این هویت کم‌نظیر را از طریق مداقه در برنامه‌های بازآفرینی شهری، می‌توان حفظ و تقویت نمود.