جیره بندی مواد غذایی در ایران طی سال های 1321-1324ش

Abstract

<strong>تغییرات گسترده در دورۀ پهلوی اول و احداث زیرساخت</strong>­<strong>های کشور چون شبکۀ حمل‌ و نقل، ارتباطات، صنعت و تجارت </strong><strong>و </strong><strong>مؤسسات مالیه، نظامی و امنیتی در دورۀ 16 سالۀ پهلوی اول امکان سیاست</strong>­<strong>گذاری دولت در کشور را تسهیل کرد. وقوع جنگ جهانی دوم (شهریور 1318ش) و اشغال ایران (در سوم شهریور 1320ش) اختلال عمده</strong>­<strong>ای در روابط اقتصادی و اجتماعی کشور ایجاد کرد. افزایش انتشار پول و تورم</strong><strong>، </strong><strong>بی</strong>­<strong>نظمی و شورش‌هایی را در پی داشت که دولت ناگزیر به سیاست جیره</strong>­<strong>بندی برای حل بحران روی آورد. سیاست توزیع عمومی و جیره</strong>­<strong>بندی برخی از کالاها را وزارت دارایی در 1321ش اجرا کرد و نتایج درخور توجهی چون دسترسی به برخی از کالاها و کاهش سوء‌تغذیه و حمایت از گروه</strong>­<strong>های محروم حاصل شد. اما از طرفی گسترش رشوه و فساد کارکنان و توزیع</strong>­<strong>کنندگان، شکل</strong>­<strong>گیری بازار سیاه، کاهش انگیزۀ تولید و افزایش بوروکراسی را به بار آورد. در این میان اقدامات میلسپو در کاهش کسر بودجه و شکاف درآمدی مخالفت</strong>‌<strong>ها را با وی تشدید کرد و سرانجام مخالفت دربار و ارتش با برنامه</strong>­<strong>های او هم</strong>­<strong>زمان با مخالفت نیروهای ملی</strong>­<strong>گرا با حضور آمریکایی</strong>­<strong>ها در سازمان‌های دولتی موجب برکناری میلسپو در اواخر زمستان 1323ش شد و یک سال بعد به تغییر قانون مالیات بر درآمد مصوب میلسپو و لغو نظام جیره‌بندی انجامید.</strong>