تقابل سیاست ایران و انگلیس در بلوچستانِ دوره قاجار

Abstract

در تاریخ روابط خارجی ایران، تحولات بلوچستان طی دوره قاجار از جنبه‌های مختلف دارای اهمیت است. بلوچستان آخرین بخش از ایران بود که دولتمردان قاجاری قصد گسترش قدرت خود در آن را داشتند و اما برخلاف سایر نواحی ایران، تسلط تدریجی دولت مرکزی در بلوچستان با مخالفت خارجی روبه رو شد. انگلیسی‌ها که در هند حضور داشتند و تسلط‌شان بر هند در حال کامل شدن بود، به مقابله با نفوذ ایران برآمدند. در این مقاله، نحوه تقابل سیاست ایران و انگلیس بر سرِ بلوچستان بررسی خواهد شد و به این سه پرسش، پاسخ داده می‌شود: دلایل تقابل این دو دولت در بلوچستان چه بود؟ دولتمردان ایران در برابر انگلیسی‌ها چه اقدامی کردند؟ آیا این اقدامات می‌توانست موحب حفظ منافع ایران در برابر انگلیسی‌ها شود؟ مراجعه به اسناد و منابع معتبر، ضمن پاسخ به این پرسش‌ها، فرازهایی از روابط خارجی ایران با تأکید بر منطقه جنوب شرقی ایران را روشن می‌کند و نتایج فعالیت‌های دیپلماسی دو دولت را در دوره مورد بحث آشکار می‌سازد و بیان می‌کند که انگلیسی‌ها با فعالیت‌های هوشمندانه دیپلماتیک، همواره برندگان این عرصه تقابل سیاسی بوده‌اند.