خلیج ‌فارس و رویکرد سفرنامه‌های خارجی عهد قاجار

Abstract

نقش خلیج ‌فارس در تعاملات جهانی موجب شده است تا همیشه به عنوان نقطه‌ای کانونی توجه قدرت‌های فرامنطقه‌ای را جلب کند. نفوذ این قدرت­ها در این منطقه، از قرن شانزدهم میلادی به سبب اهمیت تجاری خلیج فارس آغاز شد و بعدها به خاطر اهمیت سیاسی- نظامی آن، بیشتر مورد توجه قرار گرفت. در دوران قاجاریه به واسطة افزایش چشمگیر رفت و آمد بیگانگان به ایران، بر شمار سفرنامه­های آنها نیز افزوده شد و مطالعه و بررسی سفرنامه­ها نقشی مهم در شناخت جایگاه و اهمیت منطقة خلیج ‌فارس دارد. آنچه در این مقاله به آن پرداخته می‌شود، بررسی کمّی و کیفی رویکرد 47 سفرنامة­ خارجی است که نویسندگان آنها در دورة قاجاریه، طی سال‌های 1345-1211ق. به ایران سفر کرده‌اند و سفرنامه­های آنها به فارسی ترجمه شده است. هدف از پژوهش حاضر، بررسی میزان و نوع تمرکز این سفرنامه­ها بر منطقة خلیج فارس است و اینکه مسائل مربوط به خلیج ‌فارس را چگونه پوشش داده‌اند؟