مقایسه اثر بی‌هوش‌کننده اسانس اسطوخدوس (Lavandula angustifolia) با اسانس گل میخک (Eugenia caryophyllata) بر برخی شاخص‌های خونی و بیوشیمیایی سرم در ماهی جوان کپور معمولی (Cyprinus carpio)

Abstract

هدف از این پژوهش مقایسه اثر دو ماده بی­هوش­کننده اسانس اسطوخودوس (<em>Lavandula angustifolia</em>)و گل میخک (<em>Eugenia caryophyllata</em>) بر برخی شاخص­های خونی و بیوشیمیایی سرم خون در ماهی جوان کپور معمولی (<em>Cyprinus carpio</em>) بود. بچه­ماهیان کپور معمولی در معرض سه تیمار شامل غلظت­ بهینه بی­هوشی اسانس اسطوخودوس (170 میلی­گرم بر لیتر)، میخک (35 میلی­گرم بر لیتر) و تیمار شاهد قرار گرفتند و برخی شاخص­های خونی و بیوشیمیایی سرم ماهیان در معرض غلظت بهینه بی­هوشی با اسانس اسطوخودوس و میخک در زمان­های مختلف صفر (بلافاصله)، 3 و 24 ساعت پس از بی­هوشی مقایسه گردیدند. نتایج نشان داد در غلظت بهینه اسانس اسطوخودوس و میخک اثر تیمار (ماده بی­هوشی) در تمامی شاخص­های خون­شناسی، اثر زمان در شاخص‌های WBC، Hb و شاخص­های MCH، MCHC، اثر متقابل تیمار در زمان، در تمام شاخص­ها به جز Hct و RBC و اثر تیمار، زمان و اثر متقابل تیمار و زمان بر تمام شاخص‌های بیوشیمیایی سرم معنی­دار بود (05/0>p). با گذشت زمان پس از بی­هوشی میزان RBC در تیمار شاهد و اسطوخدوس تفاوت معنی­داری نداشت (05/0<p)، اما در تیمار میخک بلافاصله پس از بی هوشی به طور معنی­داری بیشتر از سایر زمانها بود (05/0>p). میزان WBC در تمام زمان­ها در تیمار میخک کاهش معنی­داری را نسبت به سایر تیمارها نشان داد (05/0>p). با گذشت زمان در تیمار شاهد کاهش هموگلوبین و در تیمار میخک و اسطوخدوس افزایش هموگلوبین مشاهده شد (05/0>p). در تیمار شاهد با گذر زمان مقدار هماتوکریت افزایش معنی­دار مشاهده شد (05/0>p)، اما در سایر تیمارها تفاوت معنی داری مشاهد نشد (05/0<p). کمترین میزان گلوکز در هر سه زمان در تیمار اسطوخدوس مشاهده شد (05/0>p) و در تیمار میخک و اسطوخدوس پس از یک افزایش در 3 ساعت پس از بی­هوشی، کاهش معنی­دار در 24 ساعت مشاهده شد (05/0>p). میزان کورتیزول در 3 ساعت پس از بی­هوشی بین تیمار شاهد و میخک تفاوت معنی­دار نداشت (05/0>p). در تمام زمان­ها میزان AST در تیمار شاهد، میزان ALT در تیمار شاهد و میخک، ALP در تیمار میخک بیشتر و میزان LDH در اسطوخدوس کمتر مشاهده شد. در مجموع اگرچه تاثیر اسانس اسطوخودوس بر شاخص­های اندازه­گیری­شده با میخک تفاوت نشان داد، اما می­توان آن را به عنوان ماده جایگزین بومی برای بی­هوشی در آبزی­پروری معرفی نمود.