بررسی قابلیت تصاویر IRS-P6-LISS IV برای تهیۀ نقشۀ انبوهی جنگل¬های پستۀ وحشی (مطالعۀ موردی: جنگل خواجه¬کلات خراسان)

Abstract

به‌‌منظور بررسی قابلیت تصاویر ماهواره‌ای در تهیۀ نقشۀ انبوهی جنگل‌های پستۀ وحشی، داده‌های سنجنده LISS IV ماهوارۀ IRS-P6 با اندازه تفکیک مکانی 5 متر مربوط به سال 1386 تجزیه‌وتحلیل شد. این مطالعه در منطقه‌ای به وسعت 500 هکتار در خواجه‌کلات استان خراسان رضوی اجرا شد. تصحیح هندسی تصویر با استفاده از نقاط کنترل استخراج‌شده از تصویر اُرتو‌شدۀ دیگری از منطقه، انجام شد. خطای RMS کمتر از یک پیکسل بود. علاوه بر باندهای اصلی، چند باند مصنوعی حاصل از پردازش‌هایی مانند نسبت‌گیری و مؤلفه‌های اصلی، در تجزیه‌وتحلیل‌ها استفاده شد. مجموعۀ باندهای مناسب طبقه‌بندی بر اساس معیار واگرایی و نمونه‌های تعلیمی انتخاب شد. برای ارزیابی صحت نتایج طبقه‌بندی، یک نقشۀ واقعیت زمینی نمونه‌ای شامل 34 قطعه 1 هکتاری با پراکنش منظم تصادفی، تهیه و درصد تاج‌پوشش درختان موجود در این قطعه‌ها در طبقات انبوهی 5-0، 10-5، 15-10، 20-15و بیش از 20 درصد بر روی زمین برآورد شد. طبقه‌بندی تصاویر با استفاده از روش‌های حداقل فاصله از میانگین، حداکثر تشابه و فازی در ابتدا با پنج طبقۀ انبوهی انجام گرفت. به‌دلیل تفکیک‌پذیری کم بین برخی از طبقه‌ها، این طبقه‌ها در هم ادغام و طبقه‌بندی با سه طبقۀ انبوهی (5-0، 20-5 و بیش از 20 درصد) تکرار شد. در طبقه‌بندی اخیر، صحت کلی و ضریب کاپا به‌ترتیب 70 درصد و 44/0 برآورد شد. بیشترین ضریب کاپا مربوط به طبقۀ 2 انبوهی (20- 5 درصد) و برابر با 50/0 بود. هر چند که صحت کلی 70 درصد برای طبقه‌بندی سه طبقه‌ای را می‌توان به‌نسبت خوب ارزیابی کرد، ولی با توجه به ضریب کاپای کم (44/0) در مجموع نتایج طبقه‌بندی را نمی‌توان مطلوب دانست. از این‌رو این داده‌ها از قابلیت لازم برای تهیۀ نقشۀ انبوهی جنگل‌های پستۀ وحشی به‌طور اجرایی، برخوردار نیست.