شاخص‌های توسعه و رابطه آن با عملکرد ‌محیط‌زیستی

Abstract

توسعه و ارتقای استانداردها و عملکرد‌های محیط‌زیستی جوامع وابسته به توسعه‌یافتگی اقتصادی، اجتماعی و سیاسی آنهاست. در این چارچوب پژوهش حاضر ضمن بررسی مهمترین عوامل تاثیرگذار بر عملکرد محیط‌زیستی، به ارزیابی جایگاه ایران در مقایسه با کشورهای OECD، خاورمیانه و میانگین جهانی پرداخته است. از نظر روش‌شناختی، این پژوهش با استفاده از تحلیل ثانویه داده‌های جهانی در فاصله سال‌های 2006 تا 2016 به اجرا درآمده است. یافته‌های پژوهش حاکی از این است که ایران از نظر شاخص عملکرد محیط‌زیستی (EPI) بعد از کشورهای «OECD» در جایگاه دوم قرار گرفته و عملکردی بهتر از کشورهای «خاورمیانه» و «میانگین جهانی» دارد. کشورهای «OECD» که در همه شاخص‌های توسعه جایگاه برتری دارند، از نظر EPI نیز بهترین عملکرد را دارند. «ایران» در شاخص‌هایی مانند «آموزش»، «درآمد»، «سلامت» و «نرخ رشد جمعیت» پایین‌تر از کشورهای OECD و بالاتر از «خاومیانه و «میانگین جهانی» قرار دارد. با وجود این در شاخص‌هایی مانند «کاربرد ICTها»، شاخص «برابری جنسیتی» و شاخص «دموکراسی» جایگاهی پایین‌تر از همه کشورها دارد. با استناد به نتایج می‌توان استدلال کرد که عملکرد محیط‌زیستی کشورها متاثر از توسعه‌یافتگی آنها در شاخص‌های اقتصادی (مانند درآمد)، شاخص‌های اجتماعی (از قبیل آموزش، برابری جنسیتی، نرخ رشد جمعیت، سلامت و کاربرد ICT‌ها) و شاخص‌های توسعه سیاسی (مانند شاخص دموکراسی) است.