الگوی مدیریتی در ژئوتوریسم مناطق بیابانی و کویری ایران با تاکید بر ملاحظات امنیتی (مطالعه موردی: منطقه مرنجاب)

Abstract

ژئوتوریسم شاخه‌ای از اکوتوریسم است که بر ارزش توریستی سیستم‌های سطحی زمین همگام با ارزش‌های جغرافیای انسانی تاکید دارد. به بیان دیگر با شناسایی و ارزیابی ارزش‌های گردشگری، خدماتی و حفاظتی ژئومورفوسایت‌ها در یک محوطه، موضوع برنامه‌ریزی و نحوه اجرای پایدار آن را مورد توجه قرار می‌دهد. دست‌آورد این شاخه را علاوه بر حفاظت محیط، احیا و بهره‌برداری از میراث فرهنگی و نیز بهبود اقتصادی جامعه ‌بومی، تشکیل می‌دهد. به همین دلیل در دو دهه پیشین، روش‌های متنوعی برای شناسایی، الویت‌بندی و ارزیابی ژئومورفوسایت‌ها در قلمروهای مختلف کوهستانی، ساحلی، کارستیک، بیابانی و... تدوین شده و می‌شود. این مطالعه برآن است با ارائه و تدوین یک الگوی مدیریتی، ابعاد جامع دانش ژئوتوریسم را از شناسایی تا مدیریت مورد مطالعه قرار دهد. در این راستا تاکید ویژه‌ای برروی ملاحظات امنیتی و چالش‌های آن شده است. چرا که که در صورت محیا شدن شرایط زیرساختی و الگوهای رفتاری بومیان برای بهره‌برداری، در صورت فقدان امنیت، نمی‌توان انتظار توسعه اقتصادی و فرهنگی ناشی از مدیریت ژئوتوریسم داشت. نوشتار حاضر کوشش دارد به کمک مطالعات میدانی و دفتری، در فرایند تدوین و اجرای الگوی مدیریتی ژئوتوریسم در مناطق بیابانی و کویری مرنجاب، نحوه اجرایی‌شدن موضوع امنیت را مورد واکاوی قرار دهد. نتایج نشان داد، پیش از تنظیم مولفه‌های مدیریت طبیعی و انسانی محوطه مرنجاب، لازم است ابتدا مولفه‌های مدیریت نظم و امنیت در این منطقه اعم از اقدامات ضروری (امنیت بهره‌برداری، امنیت انسانی، تبلیغات ...) و همچنین اجراکننده این مهم (نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران در شهرستان آران و بیدگل) را محور مطالعه قرار داد