بررسی عوامل تعیین‌کننده در انتخاب‌ پذیری و ترجیح زیستگاه سیاه ماهی Capoeta capoeta gracilis (Keyserling 1891) در رودخانه سیاهرود (از سرشاخه‌های حوضه رودخانه سفیدرود)

Abstract

به منظور بهره­برداری پایدار و حفظ تنوع زیستی اکوسیتم­های رودخانه­ای، شناخت نیازهای زیستی آبزیان امری ضروری است و ترجیح زیستگاه یکی از مهمترین عوامل مدیریتی برای جمعیت ماهیان می­باشد. رودخانۀ سیاهرود از جمله رودهای فرعی منتهی به رودخانه سفیدرود در حوضۀ خزر است که از رشته کوه­های البرز سرچشمه می­گیرد و از جمله مکان های پراکنش سیاه­ماهی(<em>Capoeta capoeta gracilis</em>)، یکی از ماهیان بومی و گونۀ غالب این حوضه می­باشد. نیازهای زیستی سیاه ماهی، با نمونه­برداری از 13 ایستگاه و با سه تکرار در مهر و آبان­ماه سال 1392 بررسی شد. برای این منظور ویژگی­های هیدرولوژیک رودخانه شامل سرعت آب، عمق، عرض رودخانه، نوع بستر، شیب، ارتفاع از سطح دریا و نوع پوشش گیاهی در هر ایستگاه ثبت گردید. محدوده مورد استفاده و محدوده زیستگاه انتخابی با توجه به میزان در دسترس بودن هر واحد زیستگاهی برای متغیرهای مختلف از طریق نرم­افزار HABSEL بدست آمد. نتایج حاصل از رگرسیون چندتایی با وجود همبستگی معنادار میان سرعت و عمق نشان داد ترجیح رفتاری در محدوده عمق­های 17تا 38 سانتی­متری می­باشد و در عمق­های زیاد و خیلی کم کاهش پیدا می­کرد. سیاه­ماهی محدوده زیادی از سرعت آب بین 44/0 تا 56/0 متر بر ثانیه را انتخاب ­کرده و بیشتر بستر سنگلاخی را برای زیستن ترجیح می­دهد. بنابراین برخی فعالیت­های انسانی که در رودخانه توتکابن در حال انجام است سبب تغییر در ویژگی­های محیطی مانند عرض، عمق، سرعت جریان و بستر رودخانه می­شود، ممکن است پراکنش سیاه­ماهی را در این رودخانه تحت تاثیر قرار بدهد.