مدل‌سازی سیستم منابع آب تالاب هورالعظیم/هورالهویزه با رویکرد پویایی سیستم

Abstract

در دهه‌های اخیر، سطح آب تالاب هورالعظیم/هورالهویزه (در مرز ایران و عراق) به عنوان یکی از منابع آب مشترک، به شدت کاهش یافته است. در حوضه‌های مشترک، در نظر گرفتن تعاملات بین سیستم‌های منابع آب در کشورهای حوضه آبریز، با استفاده از رویکرد سیستم پویا امکان‌پذیر است. مدل ارائه شده، تعاملات بین سیستم‌های منابع آب ایران، عراق و ترکیه را بدون در نظر گرفتن سیستم‌های اجتماعی- اقتصادی این کشورها، در حوضه مشترک تالاب هورالعظیم/هورالهویزه برای دوره 2016- 2004 شبیه‌سازی نموده است که می‌تواند برای تحلیل سناریوهای مختلف در حوضه استفاده شود. به علاوه، این مطالعه سیستمی پویا را برای چندین تصمیم‌گیر با منافع مختلف، براساس یکپارچگی حوضه، توسعه داده است. صحت‌سنجی این مدل نشان داد مدل توسعه یافته، به منظور بازسازی رفتار پارامترهای مختلف درون سیستم، به خوبی واسنجی شده است. نتایج نشان می‌دهد که آب ورودی دجله به عراق از ترکیه، در دوره شبیه‌‌سازی، کاهش قابل ملاحظه‌ای داشته است. متعاقبا، ورودی به تالاب هورالعظیم/هورالهویزه، به طور متوسط در این بازه زمانی، 61 درصد کم‌تر از ظرفیت این تالاب بوده است. همچنین نتایج مدل برای دو سناریوی تکمیل پروژه GAP و کاهش 10 درصدی سطح زیر کشت، در هر سه کشور، نشان می‌دهد که آب ورودی به تالاب به ترتیب 400 میلیون مترمکعب کاهش و 1900 میلیون مترمکعب نسبت به 2020 افزایش می‌یابد. بطور کلی، از مدل ارائه شده می‌توان به عنوان ابزار پشتیبانی برای ارزیابی تصمیم‎‌های سیاست‌گذاران در منطقه استفاده نمود. در نتیجه، برای بهبود شرایط زیست‌محیطی، گزینه‌های مدیریتی باید با توجه به یکپارچگی حوضه‌های مشترک تعریف شوند.