ارزیابی عملکرد مدل های رگرسیونی پانلی در برآورد رابطه بین آب و ارزش افزوده کشاورزی کشورهای حوضه رودخانه مرزی ارس

Abstract

کشورهای حاشیه رودخانه های مرزی همواره در استفاده از منبع آب مشترک به رقابت پرداخته اند. تعداد، موقعیت قرارگیری ازلحاظ بالادستی و پایین دستی و عملکرد اقتصادی هر یک از کشورها بر پیچیدگی های مسائل آب‌های مشترک مرزی افزوده است. از این‌رو تحلیل عملکرد اقتصادی کشورها، کمک شایانی در مطالعات آتی خواهد داشت. در تحقیق حاضر با انتخاب رودخانه ارس به‌عنوان یک رود مرزی مشترک بین کشورهای ایران، ترکیه، ارمنستان و آذربایجان، ابتدا مرز حوضه آبریز در محل اتصال به رودخانه کورا با استفاده از نقشه رقومی ارتفاعی با اندازه سلولی 30 متر استخراج و سپس به 10 زیرحوضه با برآورد خصوصیات فیزیوگرافی ازنظر شیب، مساحت و ارتفاع تقسیم بندی شد. با استفاده از داده های بارش ایستگاه های سینوپتیک و رواناب سطحی مشاهداتی ایستگاه های هیدرومتری، پتانسیل آب سطحی تولیدی سالانه هر یک از زیرحوضه ها برآورد گردید. سپس ارتباط بین ارزش‌افزوده سالانه بخش کشاورزی به‌عنوان متغیر وابسته با مقادیر سالانه آب قابل‌دسترس، میزان نیروی کار و سرمایه هر یک از کشورها به‌عنوان متغیرهای مستقل، با استفاده از مدل های رگرسیون به‌ظاهر نامرتبط و رگرسیون داده های پانلی برآورد گردید. بررسی نتایج نشان داد در تحقیق حاضر مدل رگرسیون با اثرات ثابت بهترین مدل ازنظر آماری است و می تواند ناهمگنی مقطعی در حوضه را تا 73 درصد تغییرات ارزش‌افزوده توجیه نماید. علاوه بر آن معنی دار بودن ضریب جمله توان دوم آب ازلحاظ آماری، تأکید بر وجود ارتباط غیرخطی مابین آب و ارزش‌افزوده است.