ارزیابی شدت و ریسک بیابان‌زایی و ارائه برنامه‌های مدیریتی (منطقه مورد مطالعه: دشت قاسم آباد بجستان، استان خراسان رضوی)

Abstract

<span lang="FA">بیابان‌زایی، خطر و تهدیدی جدّی برای محیط طبیعی است و ارزیابی ریسک به عنوان ابزاری کاربردی، امکان برنامه‌ریزی و مدیریت، در دوره‌های زمانی مختلف را برای مقابله و کاهش خطر آن فراهم می­کند. این پژوهش با هدف ارزیابی شدت خطر و ریسک بیابان‌زایی و ارائه برنامه‌های مدیریتی در منطقه بیابانی دشت قاسم‌آباد بجستان استان خراسان رضوی انجام شد. شدت بیابان‌زایی، با استفاده از مدل ایرانی </span><span dir="LTR">IMDPA</span><span lang="FA"> به‌دست آمد. ریسک بیابان‌زایی منطقه نیز با استفاده از نقشه شدت، ارزیابی عناصر در معرض خطر و آسیب‌پذیری محیطی تهیه شد. نتایج نشان داد شدت خطر بیابان‌زایی منطقه براساس مدل</span><span dir="LTR">IMPDA</span><span lang="FA"><span> </span>در دو طبقه متوسط 25/22 درصد و شدید 75/77 درصد بوده و از بین عوامل مؤثر؛ معیارهای فرسایش بادی، پوشش‌گیاهی، خاک و آب زیرزمینی به ترتیب با ارزش متوسط وزنی 57/3، 24/3، 3/3، 87/2 بیشترین تأثیر را در شدت بیابان‌زایی منطقه داشته‌اند. نتایج ارزیابی ریسک بیابان‌زایی نیز نشان داد در حدود 52 درصد بخش‌های شرق و شمال شرقی دشت قاسم آباد بجستان، در رتبه­های ریسک زیاد تا خیلی زیاد قرار دارد. لذا براساس نتایج به‌دست آمده از ریسک، واقعیّت زمینی و نظرات کارشناسی، تعدادی برنامه مدیریتی پیشنهاد و ارائه شد. در شرایط بحرانی و بر مبنای ارزش‌های ریسک خیلی زیاد، برنامه‌ها و اقدامات کنترلی، مانند عملیّات غنی‌سازی مراتع، افزایش پوشش‌گیاهی به­ویژه گیاهان مقاوم به شوری و خشکی و در شرایط غیربحرانی، راهبردها و اقدامات پیش‌گیرانه، مانند کشت گیاهان مقاوم به شوری و کشت هدفمند محصولات زراعی، و همچنین در برخی مناطق، حفظ وضعیّت موجود برای جلوگیری از خطر بیابان‌زایی، قابل اجرا می‌باشد.</span>