شناسایی و بررسی پراکنش علف‌های‌هرز مزارع گندم دیم مراغه

Abstract

به‌‌‌منظور شناسایی و بررسی پراکنش علف‌‌‌‌‌های‌‌‌هرز مزارع گندم دیم شهرستان مراغه، نمونه‌‌‌برداری از 50 مزرعه به روش W با استفاده از 20 کوادرات 25/0 مترمربعی برای هر مزرعه از مرحله پنجه‌‌‌زنی تا طویل شدگی ساقه گندم در بهار سال 1397 انجام شد. رتبه‌‌‌بندی علف‌‌‌های‌‌‌هرز با استفاده از شاخص غالبیت نسبی انجام شد. داده‌‌‌های علف‌‌‌هرزی و عوامل محیطی تمامی مزارع با آنالیز فزونگی (RDA) تجزیه و پراکنش گونه‌‌‌های علف‌‌‌هرز و ارتباط آنها با عوامل محیطی در دیاگرام رسته‌‌‌بندی نمایش داده شد. در مجموع 81 گونه علف‌‌‌هرز متعلق به 20 تیره گیاهی شناسایی گردید. تیره‌‌‌های آفتابگردان، گراس‌‌‌ها و شب‌‌‌بو به ترتیب با 14، 13 و 11 گونه علف‌‌‌هرز غالب‌ترین تیره‌‌‌های گیاهی این مزارع بودند. صابونک، تلخه، بی‌‌‌تی‌‌‌راخ و گیس‌‌‌چسبک به ترتیب با داشتن شاخص غالبیت نسبی 45/30، 51/29، 49/26 و 30/25 غالب‌‌‌ترین گونه‌‌‌های علف‌‌‌هرزی این مزارع بودند. در بین علف‌های‌هرز مشاهده شده، 73/61 درصد یک‌‌‌ساله و 27/38 درصد چندساله بودند. همچنین 95/83 درصد علف-های‌‌‌هرز دولپه و 05/16 درصد تک‌‌‌لپه‌‌‌‌‌‌ بودند. RDA با استفاده از داده‌‌‌های فراوانی برای 60 علف‌‌‌هرز فراوان (مشاهده شده در بیش از 3 مزرعه) و طول و عرض جغرافیایی و ارتفاع مکان‌‌‌های نمونه‌‌‌برداری با استفاده از نرم-افزار کانکو (نسخه 5/4) انجام شد. نتایج RDA نشان داد که عرض جغرافیایی محل و در پی آن ارتفاع بیشترین تاثیر را روی پراکنش علف‌‌‌های‌‌‌هرز دارند. مولفه اول و دوم RDA بیش از 9/77 درصد از واریانس پراکنش گونه‌ها را تحت تاثیر عوامل محیطی مورد مطالعه توجیه می‌‌‌کنند. صابونک و تلخه بیشترین حضور را در مزراعی با ارتفاع بالا داشتند، در حالی‌‌‌که گل گندم معمولی در مزارعی با کمترین ارتفاع مشاهده شد.