صلاحیت کیفری در فضای سایبری

Abstract

یکی از مسائل جدید که به موازات تحول فنّاوری در زمینه اطلاعات و رایانه به وجود آمده است، دنیای مجازی جدید به نام فضای سایبر است. از مهم‌ترین مسائلی که باید در این حوزه مورد توجه قرارداد، تعیین تکلیف راجع به چگونگی تعیین مرجع قضایی صالح جهت رسیدگی به جرائم ارتکابی در فضای مذکور یعنی صلاحیت کیفری مراجع قضایی است. علی‌رغم وجود اختلافات در خصوص محل وقوع جرم و ضابطه تشخیص آن جهت تعیین دادگاه یا دادسرای صالح مسئله مهمی که در این زمینه به ویژه در دهه‌های اخیر به وجود آمده است، تشخیص محل وقوع جرم در فضای سایبر است. چون فضای الکترونیکی و اینترنت با فضای فیزیکی و جغرافیایی ملموس که حقوق سنتی ناظر به آن است متفاوت است به طوری که این فضا کاملاً غیر ملموس و مجازی است و مرز جغرافیایی نمی‌شناسد. این تفاوت صلاحیت مراجع قضایی مختلف در رابطه با آن جرائم در حقوق کیفری را برانگیخته است.این پژوهش با استفاده از روش توصیفی – تحلیلی به انجام می‌رسد، ابتدا عناصر متشکله جرم سایبری مورد بررسی قرار می‌گیرد، آنگاه با توجه به ماهیت جرم مذکور و شرایط ارتکاب جرم (بالاخص مکان ارتکاب جرم) به تحلیل صلاحیت در خصوص رسیدگی به جرائم ارتکاب یافته می‌شود.در این تحقیق، روش گردآوری اطلاعات به صورت کتابخانه‌ای است. بدین نحو که اسناد شامل قوانین موضوعه، مقررات جزایی و رویه‌های موجود جمع‌آوری گردیده و مورد بررسی قرار می‌گیرد. آثار صاحب‌نظران شامل کتب و مقالات علمی در تحلیل قوانین مذکور، مورد توجه نگارنده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد. که در حقوق ایران به جز موارد مصرح در قانون جرائم رایانه‌ای که به ترسیم قلمرو حاکمیتی ایران در جرائم سایبر پرداخته به نظر می‌رسد در سایر موارد بتوان از عمومات قانون آیین دادرسی کیفری مانند صلاحیت ذاتی، محلی، شخصی و احاله در مورد جرائم سایبر و نیز در تعارض صلاحیت‌ها اعم از مثبت و منفی در حوزه داخلی بهره برد.