شناسایی نشانگرهای برنامه‌ریزی فرهنگی در شهرهای ایران؛ بازنمایی نقش طراحی شهری در برنامه‌ریزی فرهنگی

Abstract

افزایش جمعیت و تمایل مردم به سکونت در شهرها، منجر به ظهور گونه‌های متنوعی از شهرنشینی در سال‌های اخیر شده‌ است. ساکنان شهرها، امروزه نه به‌دلیل تناسبات فرهنگی و اجتماعی، بلکه با هدف استفاده از تسهیلات و خدمات شهری دور یکدیگر جمع شده‌اند. همین دلیل سبب قرارگیری گروه‌های مختلف فرهنگی و اجتماعی در کنار همدیگر، صرفاً به‌جهت برخورداری از خدمات و فارغ از تناسبات فرهنگی گردیده و فرهنگ شهروندان را تحت‌الشعاع قرار داده است. به‌منظور توقف این روند، یکی از اهداف اصلی برنامه‌ریزی شهری و برنامه‌ریزی فرهنگی، تمرکز بر ارتقای فرهنگی شهر‌ها و دستیابی به پایداری فرهنگی، تنوع فرهنگی و هویت و شخصیت فرهنگی شناخته می‌شود. <br />هدف این مقاله، ارائه و اولویت‌بندی شاخص‌های برنامه‌ریزی فرهنگی در شهر‌های ایران در راستای رسیدن به پایداری با تأکید بر بعد فرهنگی در ساختار مفهوم پایداری است. این مقاله که در گروه مقالات توصیفی ـ تحلیلی است، با استفاده از روش مطالعه اسنادی و تحلیل محتوا، شاخص‌های برنامه‌ریزی فرهنگی را استخراج و اولویت‌بندی کرده ‌است. در گام بعدی پس از استخراج شاخص‌ها و به‌منظور اولویت‌بندی آنها، وزن‌دهی به شاخص‌ها به روش «وزن‌دهی نوسانی» توسط گروه متخصصان صورت‌گرفته ‌است. نتایج حاصله نشان می‌دهد که شاخص‌های «درصد هزینه‌های اقلام فرهنگی در مجموع هزینه‌های خانوار»، «درصد درآمد‌های خانوار از مشاغل فرهنگی»، «میزان استفاده از سمبل‌ها و نماد‌ها در شهر» و « تعداد شخصیت‌های فرهیخته و شناخته‌شده در شهر» از مهم‌ترین شاخص‌های تحقق برنامه‌ریزی فرهنگی در شهر‌های ایران به‌شمار می‌روند که همین امر خود نشانگر آن است که تا چه میزان، طراحی شهری بر برنامه‌ریزی فرهنگی شهر‌ها مؤثر است و پرداختن به امر برنامه‌ریزی فرهنگی، صرفاً امری برنامه‌ریزانه نبوده و حوزه طراحی شهری را نیز در بر می‌گیرد.